Bé không chịu bú mẹ là tình trạng trẻ quay mặt đi, khóc, ngậm vú rồi nhả ra hoặc từ chối ngậm dù đang đói. Tình trạng này xuất phát từ 3 nhóm nguyên nhân chính: vấn đề sức khỏe của bé, thay đổi ở nguồn sữa và bầu vú mẹ và yếu tố môi trường hoặc thói quen bú. Phần lớn trường hợp cải thiện khi mẹ xác định đúng nguyên nhân và điều chỉnh cách cho bú tại nhà.
Bài viết này, ANA Beauty Academy sẽ phân tích các nguyên nhân, hướng dẫn cách khắc phục, cách kiểm tra bé đã nhận đủ sữa hay chưa và chỉ ra thời điểm cần đưa bé đi khám.
Vì sao bé không chịu bú mẹ?
Trẻ không chịu bú mẹ vì 3 nhóm nguyên nhân chính: bé đang đau hoặc mắc bệnh, nguồn sữa và mùi vị sữa mẹ thay đổi hoặc bé chịu tác động từ môi trường và thói quen bú chưa phù hợp.
Nhóm nguyên nhân từ phía bé
Tình trạng sức khỏe, phản xạ mút và khả năng ngậm bắt vú khiến bé khó chịu hoặc không đủ sức duy trì cữ bú.
- Bé đau hoặc khó chịu trong người: Mọc răng, tưa miệng (nấm miệng), loét miệng hoặc viêm tai giữa khiến động tác mút gây đau, làm bé sợ và từ chối ngậm vú.
- Bé bị nghẹt mũi hoặc cảm lạnh: Trẻ nghẹt mũi khó thở khi bú, buộc phải nhả vú liên tục để thở bằng miệng, dẫn đến cáu gắt và bỏ bú.
- Bé ngậm bắt vú chưa đúng: Ngậm bắt vú là kỹ năng cần tập luyện giữa mẹ và bé. Bé ngậm nông chỉ mút được ít sữa, nhanh mỏi và mất hứng thú với việc bú mẹ.
- Bé sinh non hoặc có chấn thương khi sinh: Trẻ sinh non có phản xạ mút yếu, chưa sẵn sàng phối hợp động tác ngậm, nuốt và thở. Trẻ có chấn thương hoặc dị tật bẩm sinh (như dính thắng lưỡi) cũng gặp khó khăn khi bú trực tiếp.
Nhóm nguyên nhân từ nguồn sữa và bầu vú mẹ
Tốc độ xuống sữa, mùi vị sữa và đặc điểm bầu vú đều ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng ngậm và bú của bé.
- Sữa xuống quá nhanh hoặc quá chậm: Phản xạ xuống sữa quá mạnh khiến bé sặc, nuốt không kịp. Ngược lại, sữa về chậm khiến bé chờ lâu, mất kiên nhẫn và bỏ vú.
- Mùi vị sữa thay đổi: Chế độ ăn nhiều gia vị cay nồng, thuốc mẹ đang dùng, kỳ kinh nguyệt hoặc việc mang thai lần tiếp theo làm thay đổi mùi vị sữa mẹ.
- Mùi lạ trên cơ thể mẹ: Xà phòng, nước hoa, kem dưỡng hoặc lăn khử mùi mới khiến bé không nhận ra mùi quen thuộc của mẹ và phản ứng bằng cách từ chối bú.
- Núm vú phẳng hoặc tụt vào trong: Hình dạng núm vú khiến bé khó ngậm bắt, đặc biệt trong những tuần đầu khi kỹ năng bú chưa thành thạo.
- Nguồn sữa giảm: Bổ sung sữa công thức quá nhiều hoặc lạm dụng ti giả làm giảm số lần bé mút vú, kéo theo lượng sữa mẹ tiết ra ít dần.
Nhóm nguyên nhân từ môi trường và thói quen
Không gian xung quanh cùng những thay đổi trong nếp bú làm bé phân tâm, căng thẳng hoặc dần ưu tiên bú bình.
- Bé quen bú bình: Sữa từ bình chảy nhanh và đều, không đòi hỏi bé gắng sức như bú mẹ, nên bé bú bình thường xuyên dễ “chê” vú mẹ.
- Môi trường ồn ào, nhiều kích thích: Trẻ từ khoảng 3 tháng tuổi bắt đầu tò mò với xung quanh, dễ phân tâm bởi tiếng ồn, ánh sáng và người lạ trong lúc bú.
- Bé căng thẳng hoặc bị gián đoạn nếp bú: Lịch bú bị xáo trộn, mẹ con xa nhau dài ngày hoặc mẹ phản ứng giật mình la lớn khi bé cắn ti khiến bé sợ hãi và “đình công bú”.
Trẻ sơ sinh không chịu bú mẹ phải làm sao?
Khi trẻ sơ sinh không chịu bú mẹ, mẹ hãy kiểm tra ngay tư thế ngậm bắt vú của bé, thông thoáng đường thở và thử vắt sữa cho bé uống bằng thìa để tránh mất cữ. Khi đã xác định được bé không chịu bú mẹ, mẹ có thể áp dụng các biện pháp dưới đây:
- Tăng tiếp xúc da kề da: Bế bé áp sát ngực trần của mẹ nhiều lần trong ngày, kể cả ngoài giờ bú hoặc tắm cùng bé.
- Cho bú khi bé buồn ngủ: Bé trong trạng thái lơ mơ, nửa thức nửa ngủ thường bú theo phản xạ và ít kháng cự hơn.
- Thay đổi tư thế cho bú: Luân phiên các tư thế như ôm nôi, ôm bóng bầu dục hoặc nằm nghiêng cho bú để tìm tư thế bé thoải mái nhất.
- Tạo không gian bú yên tĩnh: Cho bé bú trong phòng ánh sáng dịu, ít tiếng ồn và ít người qua lại để bé tập trung vào bữa bú.
- Điều chỉnh dòng sữa: Vắt bớt sữa đầu trước khi cho bú nếu sữa xuống quá mạnh khiến bé sặc. Ngược lại, massage bầu ngực và chườm ấm trước cữ bú giúp sữa về nhanh hơn nếu bé sốt ruột chờ sữa.
- Thông thoáng mũi cho bé: Nhỏ nước muối sinh lý và hút mũi nhẹ nhàng trước cữ bú khi bé nghẹt mũi, giúp bé thở dễ và bú liền mạch hơn.
- Giữ mùi cơ thể quen thuộc: Tạm ngưng nước hoa, xà phòng thơm hoặc lăn khử mùi mới.
- Duy trì nguồn sữa và cho ăn thay thế tạm thời: Hút hoặc vắt sữa theo đúng tần suất bé từng bú (khoảng 8 – 12 lần mỗi ngày) để giữ nguồn sữa, sau đó cho bé ăn sữa mẹ vắt ra bằng thìa, cốc nhỏ hoặc ống nhỏ giọt trong thời gian bé chưa chịu bú trực tiếp.
Song song với các biện pháp trên, mẹ nên rà soát những thay đổi gần đây như thuốc đang dùng, thực phẩm nhiều gia vị, mức độ căng thẳng và lịch sinh hoạt của bé.
Cách kiểm tra bé có nhận đủ sữa hay không
Theo dõi các dấu hiệu này giúp mẹ yên tâm trong giai đoạn bé bú ít hoặc bỏ bú tạm thời, đồng thời phát hiện sớm nguy cơ thiếu sữa.
- Số tã ướt mỗi ngày: Bé nhận đủ sữa khi có ít nhất 6 tã ướt nặng trong 24 giờ, tính từ ngày thứ 5 sau sinh. Trong 48 giờ đầu sau sinh, bé thường chỉ có 2 – 3 tã ướt mỗi ngày.
- Số lần đi ngoài: Từ ngày thứ 4 sau sinh, bé đi ngoài ít nhất 2 lần mỗi ngày, phân mềm màu vàng, mỗi bãi tối thiểu bằng một đồng xu lớn.
- Mức tăng cân: Bé tăng cân đều đặn sau 3 – 4 ngày đầu sau sinh. Việc sụt cân sinh lý trong những ngày đầu là bình thường nhưng bé cần lấy lại cân nặng lúc sinh trong khoảng 2 tuần đầu.
- Biểu hiện trong cữ bú: Mẹ nghe được tiếng nuốt sữa rõ ràng, má bé căng tròn (không hóp vào) khi mút, miệng bé ẩm ướt và núm vú mẹ không bị bẹp hay biến dạng sau bú.
- Trạng thái sau bú: Bé tự nhả vú khi bú xong, vẻ mặt hài lòng, thư giãn sau hầu hết các cữ bú và tỉnh táo, lanh lợi khi thức.
- Tần suất bú: Trẻ sơ sinh bú mẹ trung bình 8 – 12 lần trong 24 giờ. Số cữ bú quá ít kèm bé ngủ li bì là dấu hiệu cần chú ý.
Ngoài theo dõi lượng sữa, mẹ nên thực hiện đúng các bước chăm sóc trẻ sơ sinh để sớm nhận biết những dấu hiệu bất thường của bé.
Khi nào bé không chịu bú mẹ cần được đưa đi khám?
Bé không chịu bú cần được đưa đi khám khi tình trạng kéo dài quá 2 – 3 ngày dù đã áp dụng các biện pháp tại nhà hoặc khi bé xuất hiện dấu hiệu thiếu nước và dấu hiệu bệnh lý đi kèm. Các dấu hiệu bao gồm:
- Dấu hiệu mất nước: Bé có ít tã ướt hơn hẳn bình thường (dưới 6 tã trong 24 giờ), nước tiểu sẫm màu, môi khô, khóc không có nước mắt hoặc thóp trũng. Đây là tình huống cần đưa bé đi khám ngay.
- Bé lừ đừ hoặc ngủ li bì: Trẻ bỏ bú kèm phản ứng chậm, khó đánh thức, giảm vận động là dấu hiệu cảnh báo.
- Sốt, nôn ói hoặc quấy khóc bất thường: Bé bỏ bú kèm sốt, nôn nhiều, khóc thét từng cơn có thể liên quan đến nhiễm trùng như viêm tai giữa hoặc bệnh lý tiêu hóa.
- Không tăng cân hoặc sụt cân: Bé không lấy lại cân nặng lúc sinh sau 2 tuần hoặc đường tăng trưởng đi ngang, đi xuống trên biểu đồ cần được bác sĩ nhi khoa đánh giá.
- Dấu hiệu bệnh tại miệng và mũi họng kéo dài: Mảng trắng trong miệng (nghi tưa miệng), nghẹt mũi kéo dài hoặc loét miệng không cải thiện sau vài ngày chăm sóc cần được điều trị theo chỉ định.
- Bỏ bú kéo dài quá vài ngày: Ngay cả khi bé không có dấu hiệu nguy hiểm, tình trạng từ chối bú liên tục quá 2 – 3 ngày cũng cần được bác sĩ.
Với trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi, ngưỡng theo dõi cần chặt chẽ hơn: bé bú kém ngay từ những ngày đầu, bú dưới 8 cữ mỗi ngày hoặc bỏ liên tiếp 2 cữ bú nên được thăm khám sớm thay vì chờ đợi. Trẻ càng nhỏ, nguy cơ mất nước và hạ đường huyết do bỏ bú càng diễn tiến nhanh.
Câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu bé không chịu bú mẹ
Dưới đây là 4 thắc mắc phổ biến về tình trạng bé không bú mẹ, được giải đáp ngắn gọn.
Trẻ không chịu bú mẹ chỉ bú bình có sao không?
Việc bé chỉ bú bình mà không chịu bú mẹ không nguy hiểm nếu bé vẫn nhận đủ lượng sữa cần thiết để tăng cân và phát triển khỏe mạnh. Tuy nhiên, điều này khiến mẹ bỏ lỡ các lợi ích về sự gắn kết, kháng thể từ sữa mẹ và làm giảm nguồn sữa tự nhiên.
Bé 3 tháng đột nhiên không chịu bú mẹ có bình thường không?
Việc bé 3 tháng đột ngột không chịu bú mẹ là hiện tượng khá phổ biến, thường liên quan đến sự phát triển, mọc răng, viêm tai giữa hoặc do bé bị phân tâm. Tình trạng này có thể kéo dài từ 1 – 2 ngày, mẹ cần bình tĩnh theo dõi thêm.
Có nên ép bé bú khi bé quay mặt đi?
Không nên ép bé bú khi bé đã quay mặt đi, đẩy ti ra hoặc quấy khóc. Việc ép buộc gây ra chứng sợ bú, tạo tâm lý căng thẳng cho cả hai mẹ con và làm tăng nguy cơ sặc sữa vào đường thở.
Mẹ nên ăn gì để sữa về nhiều?
Để có nhiều sữa, mẹ sau sinh cần uống đủ 2 – 3 lít nước/ngày và ăn đa dạng các thực phẩm giàu đạm, canxi, và vitamin. Hãy ưu tiên các món lợi sữa truyền thống như móng giò hầm đu đủ/củ sen, canh rau ngót, rau đay nấu mướp, uống nước chè vằng hoặc nước gạo lứt rang để kích thích tuyến sữa.
Hiểu rõ vì sao bé không chịu bú mẹ giúp mẹ bình tĩnh xử lý đúng cách, từ tăng da kề da, điều chỉnh tư thế bú đến duy trì nguồn sữa trong giai đoạn bé “đình công bú”. Phần lớn trường hợp bé bỏ bú chỉ kéo dài vài ngày và cải thiện khi mẹ kiên nhẫn áp dụng các biện pháp tại nhà, kết hợp theo dõi tã ướt và cân nặng để chắc chắn bé vẫn nhận đủ sữa.
Nếu bạn muốn trang bị kỹ năng chăm sóc sau sinh một cách bài bản, chuẩn y khoa, lớp học chăm sóc mẹ và bé tại ANA Beauty Acdemy là lựa chọn bạn có thể tham khảo để được hướng dẫn thực hành trực tiếp.
Nội dung được tổng hợp từ các nguồn y khoa uy tín nhưng chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế các chuẩn đoán của bác sĩ chuyên môn.
Tài liệu tham khảo:
- https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/infant-and-toddler-health/expert-answers/breastfeeding-strike/faq-20058157
- https://www.nhs.uk/baby/breastfeeding-and-bottle-feeding/breastfeeding-problems/enough-milk/
- https://www.healthychildren.org/English/ages-stages/baby/breastfeeding/Pages/How-to-Tell-if-Baby-is-Getting-Enough-Milk.aspx
==> Xem thêm: Vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh
