Sau khi chào đời, dây rốn của bé được cắt và để lại một đoạn ngắn khoảng 2 – 3 cm trên bụng, gọi là cuống rốn. Đây thực chất là một vết thương hở, thông thẳng vào mạch máu của trẻ nên rất dễ trở thành cửa ngõ cho vi khuẩn xâm nhập. Vì vậy, việc vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh đúng cách trong 1 – 3 tuần đầu là bước chăm sóc quan trọng, giúp cuống rốn nhanh khô, rụng tự nhiên và phòng ngừa nhiễm trùng.
Hãy cùng Ana Beauty Academy giải đáp cụ thể nên dùng gì để vệ sinh rốn, quy trình thực hiện từng bước tại nhà, những lưu ý cần nhớ và các dấu hiệu bất thường buộc phải đưa trẻ đi khám.
Vì sao trẻ sơ sinh cần phải vệ sinh rốn?
Trẻ sơ sinh cần vệ sinh rốn để ngăn vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng. Cuống rốn là vết thương hở nối trực tiếp vào mạch máu của bé. Nếu không làm sạch, vi khuẩn sẽ phát triển gây mủ, sưng đỏ và mùi hôi. Khi không xử trí kịp thời, tình trạng viêm có thể lan rộng, dẫn đến nhiễm trùng huyết và đe dọa tính mạng của trẻ.
Bên cạnh đó, vi khuẩn Clostridium tetani có thể xâm nhập qua vết cắt khi dụng cụ chăm sóc rốn không được tiệt trùng, gây uốn ván rốn. Bệnh có thể xuất hiện với các dấu hiệu như sốt cao, bỏ bú, cứng hàm, co giật và sùi bọt mép, cần được cấp cứu ngay.
Vì vậy, vệ sinh rốn là một phần quan trọng trong quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh, cần được thực hiện hằng ngày cho đến khi chân rốn khô hẳn.
Nên dùng gì để chăm sóc vùng rốn cho bé?
Ba mẹ có thể dùng nước muối sinh lý 0,9%, povidine hoặc cồn y tế 70 độ để làm sạch rốn cho bé. Để chăm sóc rốn cho bé an toàn tại nhà, bạn hãy làm theo các cách sau.
Nước muối sinh lý
Nước muối sinh lý (Natri clorid 0,9%) là lựa chọn an toàn và được khuyến cáo phổ biến nhất để làm sạch vùng rốn cho trẻ sơ sinh.
- Ưu điểm: làm sạch nhẹ nhàng, loại bỏ bụi bẩn và dịch tiết, không gây kích ứng làn da non nớt của bé, dễ mua và giá rẻ.
- Cách dùng: thấm nước muối sinh lý vào gạc hoặc tăm bông vô trùng, lau nhẹ vùng rốn theo một chiều từ trong ra ngoài, sau đó thấm khô.
Đây là dung dịch được ưu tiên cho việc vệ sinh hằng ngày và cả khi rốn có dấu hiệu ẩm bẩn.
Povidine
Povidine là dung dịch sát khuẩn phổ rộng, đôi khi được kê ở nồng độ phù hợp theo chỉ định của bác sĩ trong một số trường hợp rốn nhiễm trùng.
- Ưu điểm: có khả năng sát khuẩn mạnh, diệt được nhiều loại vi khuẩn; có thể được bác sĩ chỉ định khi rốn có dấu hiệu nhiễm trùng.
- Cách dùng: chỉ dùng khi có chỉ định của bác sĩ; thấm dung dịch vào tăm bông hoặc gạc vô trùng, chấm đúng vùng được hướng dẫn, không lạm dụng.
Chỉ sử dụng povidine khi có hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.
Cồn 70 độ
Cồn y tế 70 độ có tính sát khuẩn và trong nhiều năm đã được dùng phổ biến để lau rốn. Theo nghiên cứu từ Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ, phương pháp chăm sóc rốn khô cho trẻ sơ sinh cho thấy hiệu quả tích cực trong việc hỗ trợ cuống rốn khô và rụng nhanh hơn so với việc vệ sinh rốn bằng cồn 70%. Nhiều nghiên cứu cho thấy lau cồn thường không giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng ở môi trường sạch, thậm chí có thể làm cuống rốn lâu rụng hơn.
- Ưu điểm: có tính sát khuẩn, quen thuộc, dễ mua và giá thành thấp.
- Cách dùng: nếu dùng, hãy dùng cồn miếng hoặc tăm bông vô trùng, lau nhẹ nhàng; chủ yếu dùng để sát khuẩn tay người chăm sóc hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Tóm lại, với rốn bình thường ưu tiên giữ rốn khô – sạch – thoáng, khi cần làm sạch thì dùng nước muối sinh lý 0,9%. Cồn và povidine chỉ dùng khi thật sự cần thiết hoặc theo chỉ định bác sĩ.
Quy trình vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh
Quy trình vệ sinh rốn nên được ba mẹ thực hiện mỗi ngày một lần, tốt nhất là ngay sau khi tắm cho bé.
Chuẩn bị dụng cụ
Để vệ sinh rốn cho bé an toàn, trước tiên ba mẹ cần chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ sạch và vô trùng:
- Tăm bông và bông/gạc vô trùng.
- Nước muối sinh lý 0,9%.
- Cồn 70 độ (dùng để sát khuẩn tay, hoặc dùng cho rốn khi có chỉ định).
- Khăn sạch, mềm, khô.
Rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước, sau đó có thể sát khuẩn lại bằng cồn 70 độ trước khi chạm vào vùng rốn của bé.
Vệ sinh vùng rốn của bé
Khi vệ sinh rốn cho trẻ, ba mẹ nên thực hiện lần lượt các bước sau:
- Bước 1: Nếu bé đang được băng rốn, nhẹ nhàng tháo băng và gạc cũ.
- Bước 2: Quan sát mặt cắt và vùng quanh rốn: xem có sưng đỏ, chảy máu, rỉ dịch vàng, có mủ hay mùi hôi không.
- Bước 3: Một tay dùng gạc vô trùng nâng nhẹ cuống rốn lên.
- Bước 4: Dùng tăm bông thấm nước muối sinh lý lau nhẹ nhàng, chậm rãi theo thứ tự từ chân rốn – thân rốn – mặt cắt cuống rốn, sau đó lau ra vùng da xung quanh.
- Bước 5: Chỉ lau theo một chiều, dùng tăm bông mới cho mỗi vùng, không lau đi lau lại để tránh đưa vi khuẩn ngược vào chân rốn.
- Bước 6: Dùng gạc vô trùng thấm khô, để rốn khô thoáng tự nhiên. Rửa lại tay sau khi hoàn tất.
Đối với rốn bình thường, ba mẹ hãy để rốn được hở và tuyệt đối không băng kín.
Cẩn thận khi tắm cho bé
Trong thời gian cuống rốn chưa rụng, ba mẹ cần lau người/tắm nhanh và giữ cho vùng rốn khô ráo, tránh ngâm bé lâu trong nước. Việc tắm không gây hại, miễn là không để cuống rốn bị ướt sũng.
Nếu cuống rốn bị ướt, ba mẹ hãy dùng khăn/tăm bông mềm thấm khô ngay. Nếu rốn dính phân hoặc nước tiểu, ba mẹ làm sạch nhẹ nhàng bằng nước, sau đó vệ sinh lại bằng nước muối sinh lý và lau khô.
Cẩn thận khi mặc quần áo cho bé
Ba mẹ nên chọn quần áo rộng rãi, chất liệu mềm, thoáng để tránh cọ xát vào cuống rốn. Khi quấn tã, hãy gấp mép tã xuống dưới rốn để cuống rốn được tiếp xúc với không khí và tránh bị dây bẩn bởi nước tiểu, phân. Việc để rốn thông thoáng sẽ giúp cuống rốn nhanh khô và rụng hơn.
Những lưu ý khi chăm sóc rốn cho trẻ sơ sinh
Để việc chăm sóc rốn an toàn, cha mẹ cần ghi nhớ:
- Luôn rửa tay sạch trước và sau khi vệ sinh rốn.
- Giữ rốn sạch – khô – thoáng, không băng rốn quá chật, quá kín vì sẽ tạo môi trường ẩm cho vi khuẩn phát triển.
- Không tự ý bôi các dung dịch, thuốc bột, kem sát khuẩn lên rốn khi chưa có chỉ định.
- Tuyệt đối không đắp lá, rắc bột nghệ, dùng mẹo dân gian hay bất kỳ vật gì lạ lên rốn của bé.
- Theo dõi rốn hằng ngày để phát hiện sớm dấu hiệu bất thường.
Trước khi sử dụng bất kỳ dung dịch nào, ba mẹ cần ưu tiên nguyên tắc chăm sóc rốn khô. Theo khuyến cáo của WHO và AAP, trong điều kiện vệ sinh tốt, cuống rốn bình thường chỉ cần được giữ sạch, khô và thông thoáng. Chỉ làm sạch khi rốn bị dây phân, nước tiểu hoặc chất bẩn.
Để cuống rốn rụng tự nhiên: Dù có nóng lòng đến đâu, cha mẹ không được dùng tay bứt, kéo, giật hay xoắn cuống rốn để “giúp” nó rụng nhanh. Cuống rốn sẽ tự khô, đổi màu và rụng theo cơ chế tự nhiên, không gây đau cho bé. Sau khi rốn rụng, tiếp tục giữ vùng rốn sạch và khô cho đến khi chân rốn lành hẳn (thường thêm 7 – 10 ngày). Nếu quá 3 tuần rốn vẫn chưa rụng nhưng không có dấu hiệu bất thường, hãy đưa bé đi khám để được kiểm tra.
Dấu hiệu bất thường cần đưa trẻ đến cơ sở y tế
Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay khi thấy một trong các dấu hiệu sau:
- Rốn rỉ dịch vàng, chảy mủ hoặc có mùi hôi.
- Chân rốn và vùng da quanh rốn sưng nề, tấy đỏ, quầng đỏ lan rộng trên 2 cm.
- Chảy máu rốn nhiều, khó cầm.
- Rốn có chồi hạt (u hạt rốn), rỉ dịch kéo dài, chậm khô.
- Trẻ sốt cao trên 38°C, mệt, quấy khóc hoặc bé không chịu bú mẹ.
- Rốn chậm rụng sau 3 tuần.
- Các dấu hiệu nghi ngờ uốn ván như co giật, cứng hàm, sùi bọt mép cần cấp cứu ngay.
Những dấu hiệu này có thể cảnh báo nhiễm trùng rốn hoặc bệnh lý nguy hiểm khác, cần được bác sĩ chuyên khoa Nhi thăm khám và xử trí kịp thời.
Câu hỏi thường gặp khi vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh
Dưới đây là những giải đáp giúp ba mẹ xác định tần suất, lựa chọn dung dịch và chăm sóc cuống rốn an toàn cho bé.
Vệ sinh rốn cho bé sơ sinh ngày mấy lần?
Cha mẹ nên vệ sinh rốn cho bé ít nhất 1 lần/ngày, có thể 1 – 2 lần nếu rốn dễ bị ẩm bẩn, và tốt nhất thực hiện sau khi tắm. Duy trì đều đặn cho đến khi cuống rốn rụng và chân rốn khô hẳn. Nếu rốn bị dây phân, nước tiểu thì làm sạch thêm bất cứ khi nào cần.
Rốn rụng rồi có cần vệ sinh tiếp không?
Có. Sau khi rụng, rốn vẫn cần được vệ sinh nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý cho đến khi chân rốn khô hẳn và đóng vảy hoàn toàn.
Vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh bằng thuốc đỏ được không?
Không nên. Thuốc đỏ chứa thủy ngân, có thể gây độc và đã bị hạn chế/loại bỏ ở nhiều nơi. Màu đỏ của thuốc còn che lấp dấu hiệu viêm nhiễm khiến cha mẹ khó theo dõi.
Vệ sinh rốn cho trẻ sơ sinh đúng cách cần tuân thủ nguyên tắc giữ cuống rốn sạch, khô và thông thoáng. Ba mẹ không nên tự ý bôi thuốc, đắp nguyên liệu dân gian hoặc kéo cuống rốn; đồng thời cần đưa bé đi khám khi rốn sưng đỏ, chảy mủ, có mùi hôi hoặc trẻ sốt, bỏ bú.
Nếu bạn muốn học bài bản kỹ thuật chăm sóc mẹ và trẻ sau sinh, lớp học chăm sóc mẹ và bé tại ANA Beauty Academy cung cấp kiến thức kết hợp thực hành về tắm bé, vệ sinh rốn, massage trẻ sơ sinh và hỗ trợ mẹ sau sinh. Khóa học phù hợp với người muốn chăm sóc gia đình đúng cách hoặc phát triển nghề nghiệp tại spa, trung tâm mẹ và bé.
Tài liệu tham khảo:
- https://publications.aap.org/pediatrics/article/138/3/e20162149/52610
- https://medlatec.vn/tin-tuc/ve-sinh-ron-cho-tre-so-sinh-bang-gi-nhung-dieu-cha-me-can-luu-y
- The Use of Alcohol versus Dry Care for the Umbilical Cord in Newborns: A Systematic Review and Meta-analysis of Randomized and Non-randomized Studies – PMC
==> Xem thêm: Cách massage cho bé sơ sinh
