Sôi bụng là hiện tượng phổ biến ở trẻ sơ sinh, xảy ra khi hơi và dịch di chuyển trong đường ruột còn non nớt của bé, tạo ra tiếng “ọc ọc” và cảm giác khó chịu. Massage đúng cách là một trong những biện pháp hỗ trợ an toàn, không dùng thuốc, giúp bé đẩy hơi ra ngoài và tiêu hóa dễ dàng hơn.
Bài viết dưới đây, ANA Beauty Academy sẽ hướng dẫn cha mẹ 7 động tác massage cho trẻ sơ sinh khi bị sôi bụng, kèm nguyên nhân, lợi ích, lưu ý và các dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám ngay.
Nguyên nhân và biểu hiện tình trạng đầy hơi ở trẻ sơ sinh
Các nguyên nhân thường gặp gồm nuốt nhiều không khí khi bú sai tư thế hoặc khi quấy khóc, bú bình với núm ti chảy quá nhanh, bú quá no hoặc pha sữa công thức không đúng tỷ lệ, không dung nạp lactose hoặc dị ứng đạm sữa bò, mất cân bằng vi khuẩn đường ruột và tác dụng phụ của kháng sinh. Với trẻ bú mẹ, một số thực phẩm sinh hơi trong khẩu phần của mẹ cũng có thể ảnh hưởng đến bé.
Biểu hiện dễ nhận biết là bụng căng tròn, chướng hơi sau bú khoảng 1 – 2 giờ và phát ra tiếng “ọc ọc” khi bé cựa quậy. Bé thường quấy khóc, ưỡn người, co hai chân về phía bụng, mặt đỏ lên, nắm chặt bàn tay, xì hơi hoặc ợ hơi nhiều, ngủ không yên và biếng bú, nôn trớ.
Massage bụng cho trẻ sơ sinh mang lại lợi ích gì?
Massage bụng tác động cơ học nhẹ nhàng giúp đẩy hơi ra ngoài và kích thích nhu động ruột cho trẻ. Cha mẹ cần nắm đúng cách massage cho bé sơ sinh để kiểm soát lực tay và thao tác an toàn. Các lợi ích cụ thể của việc massage bụng cho bé gồm giảm đầy hơi và sôi bụng, cải thiện tiêu hóa, thúc đẩy tuần hoàn máu, cải thiện giấc ngủ và gắn kết tình cảm mẹ và bé. Tiếp xúc da kề da trong lúc massage giúp bé cảm thấy an toàn và tăng sợi dây gắn kết giữa cha mẹ với con.
7 động tác massage và hỗ trợ trẻ sơ sinh bị sôi bụng
Trước khi bắt đầu massage cho trẻ sơ sinh khi bị sôi bụng, mẹ nên xoa hai lòng bàn tay cho ấm, dùng vài giọt dầu massage an toàn cho bé (dầu dừa, dầu hạnh nhân).
Massage “vòng tròn mặt trời”
Cách thực hiện:
- Cho bé nằm ngửa trên một khăn mềm, nơi ấm và yên tĩnh.
- Dùng hai đầu ngón tay (như ngón trỏ và giữa) đặt lên bụng bé, bắt đầu tại vị trí khoảng “7 giờ” (theo mặt đồng hồ tưởng tượng trên bụng bé).
- Vuốt nhẹ theo chiều kim đồng hồ, từ vị trí 7 giờ – 8 – 12 – rồi xuống 5 giờ, khoảng 5 – 10 vòng.
- Khi vuốt, giữ tay lướt trên da, không ấn sâu, và nói chuyện nhẹ nhàng với bé để bé cảm thấy an toàn.
Hiệu quả: Giúp đẩy hơi thừa trong ruột theo đường tiêu hóa, làm dịu sôi bụng, giúp bé thoải mái hơn.
Massage “I – L – U”
Cách thực hiện:
- Tiếp tục cho bé nằm ngừa
- Dùng đầu ngón tay vẽ chữ “I” từ phía trên bên trái bụng (nhìn từ mẹ) xuống dưới rốn.
- Tiếp đến, vẽ chữ “L ngược”: Bắt đầu từ trên bên phải, đi ngang sang trái rồi xuống dưới.
- Cuối cùng, vẽ chữ “U ngược”: Bắt đầu từ dưới bên trái, vẽ lên rồi qua bên phải và xuống.
- Thực hiện nhẹ nhàng, mỗi chữ khoảng 2-3 lần.
Hiệu quả: Kích thích nhu động ruột, giúp chuyển hơi và thức ăn dư thừa nhanh hơn – giúp giảm đầy hơi, sôi bụng.
Động tác “Đạp xe đạp” cho chân bé
Cách thực hiện:
- Bé nằm ngửa, bạn ngồi phía dưới chân bé.
- Nhẹ nhàng giữ mắt cá hai bên, co gối bé lên bụng một chân rồi thả ra, rồi đổi chân – Như bé đang đạp xe. Lặp lại khoảng 10-15 lần mỗi chân.
- Có thể kết hợp với vuốt nhẹ bụng bé bằng tay khác khi thực hiện để hỗ trợ.
Hiệu quả: Giúp giải phóng khí thừa từ ruột bằng cách co chân vào bụng, hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn.
Massage vùng lưng khi bé nằm sấp
Cách thực hiện:
- Đỡ bé nằm sấp trên đùi mẹ hoặc đặt trên khăn mềm – Đầu bé hơi nghiêng sang một bên.
- Dùng lòng bàn tay xoa nhẹ từ vùng gáy → Vai → Lưng giữa → Đến mông bé, mỗi chỗ khoảng vài giây.
- Sau đó vỗ nhẹ lưng bé vài lần để giúp bé ợ hơi (nếu vừa bú xong) hoặc thở dễ hơn.
Hiệu quả: Hỗ trợ giải phóng khí và hơi trong bụng, giúp bé thư giãn toàn thân và ngủ ngon hơn.
Mẹo nhỏ: Ngoài các động tác massage bụng, mẹ cũng có thể áp dụng các kỹ thuật mát xa mặt cho trẻ sơ sinh đúng cách để giúp bé thư giãn toàn thân, lưu thông máu tốt hơn và hỗ trợ phát triển các giác quan.
Massage “Ôm bụng ấm – Chườm ấm”
Cách thực hiện:
- Sau khi massage bụng hoặc lưng, đắp một khăn bông ấm (không quá nóng) lên bụng bé khoảng 30-60 giây.
- Hoặc đặt hai tay ấm lên bụng bé, giữ yên, nhẹ nhàng hít thở cùng bé.
- Khi khăn nguội, có thể bỏ ra hoặc bật ấm lại nếu phòng hơi lạnh.
Hiệu quả: Hơi ấm giúp giãn cơ bụng, giảm co thắt ruột và giúp bé cảm thấy thoải mái, từ đó giảm sôi bụng và quấy khóc.
Kỹ thuật “Vòng tròn”
Cách thực hiện:
- Mẹ đặt lòng bàn tay hoặc bốn ngón tay quanh rốn.
- Xoa thành các vòng tròn đồng tâm mở rộng dần theo chiều kim đồng hồ.
- Thực hiện 5 – 10 vòng liên tục.
Hiệu quả: Động tác này giúp duy trì và củng cố tác dụng đẩy hơi trong suốt buổi massage.
Kỹ thuật “Vỗ nhẹ”
Cách thực hiện:
- Mẹ khum bàn tay và vỗ thật nhẹ, đều lên vùng bụng hoặc lưng bé để kích thích những bọt khí cuối cùng thoát ra.
- Bế bé tựa vai và vỗ nhẹ lưng để bé ợ hơi, hạn chế nuốt khí gây sôi bụng trở lại.
Hiệu quả: Kỹ thuật giúp tống nốt lượng hơi còn sót trong bụng.
Một vài biện pháp khác giúp cải thiện tình trạng sôi bụng ở trẻ
Bên cạnh việc massage để hỗ trợ giảm tình trạng sôi bụng của bé yêu, các mẹ có thể áp dụng kèm theo các phương pháp dưới đây:
- Điều chỉnh cách bú sữa của bé: Đảm bảo bé ngập khớp ngực mẹ, miệng ôm trọng quầng vú. Nếu bé bú bình, chọn bình có kích thước phù hợp để giảm lượng không khí khi nuốt vào.
- Vỗ ợ hơi: Sau mỗi cữ bú, bế bé ở tư thế thẳng, vỗ nhẹ lưng từ hướng bụng lên trên để giúp đẩy khí ra.
- Thay đổi chế độ ăn của mẹ: Mẹ nên hạn chế thực phẩm dễ gây đầy bụng, tăng cường bổ sung thực phẩm hỗ trợ tiêu hóa như nghệ, gừng, sữa chua,…
- Đổi sữa công thức: Nếu bé bú sữa công thức mà bị sôi bụng, hãy tham khảo ý kiến của bác sĩ để đổi loại sữa khác phù hợp hơn.
- Chườm ấm bụng bé: Dùng khăn mềm, nhúng nước ấm, vắt khổ sau đó chườm lên bụng bé. Cách này sẽ giúp bé yêu được thư giãn, cơ bụng thoải mái hơn và giảm tình trạng sôi bụng.
Không chỉ bé cần được massage để thư giãn, mẹ bầu cũng nên chăm sóc cơ thể mình thường xuyên. Bên cạnh massage giảm đau mỏi, việc tìm hiểu bà bầu nên ăn gì giúp mẹ xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp trong thai kỳ.
Lưu ý khi thực hiện massage cho trẻ sơ sinh khi bị sôi bụng
Những lưu ý dưới đây giúp tránh làm bé khó chịu hoặc tổn thương.
- Luôn xoa với lực dịu dàng, tưởng tượng như đang chạm vào quả bóng bay. Da trẻ sơ sinh rất mỏng nên lực mạnh có thể gây đau và bầm.
- Xoa ấm hai bàn tay trước khi chạm vào bé, cắt ngắn và giũa móng tay, tháo nhẫn và trang sức. Chọn phòng ấm, kín gió (khoảng 26 – 28°C), yên tĩnh, đặt bé trên mặt phẳng mềm.
- Luôn xoa theo chiều kim đồng hồ, trùng với hướng di chuyển của khung đại tràng. Mỗi buổi kéo dài khoảng 5 – 10 phút, thực hiện 1 – 2 lần mỗi ngày.
- Quan sát phản ứng của bé, nếu bé khóc, gồng cứng người, đỏ mặt hoặc tỏ ra khó chịu thì dừng ngay. Không massage khi bé đang sốt, mắc bệnh, có vết thương, phát ban hay bất thường ở vùng bụng.
- Nếu dùng dầu massage, bạn hãy thử một lượng nhỏ trước để kiểm tra bé có bị kích ứng da hay không.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám bác sĩ?
Hãy đưa bé đến cơ sở y tế nếu xuất sốt cao, nôn nhiều hoặc nôn ra dịch màu xanh, vàng, đi ngoài phân có máu hoặc tiêu chảy kéo dài, bụng cứng, căng chướng và bé đau khi chạm vào, bỏ bú, biếng ăn kéo dài, sụt cân hoặc không tăng cân, lừ đừ, li bì hoặc khó thở.
Ngoài ra, tiếng khóc yếu ớt, the thé hoặc khác lạ so với bình thường cũng là dấu hiệu cần được thăm khám khẩn cấp.
Với hội chứng colic (bé khóc dữ dội hơn 3 giờ mỗi ngày, hơn 3 ngày mỗi tuần và kéo dài nhiều tuần) cha mẹ nên đưa bé đi khám để loại trừ nguyên nhân bệnh lý và được bác sĩ tư vấn cách chăm sóc phù hợp. Khi còn băn khoăn, việc tham khảo ý kiến bác sĩ nhi khoa luôn là lựa chọn an toàn nhất.
6 câu hỏi thường gặp về massage cho trẻ sơ sinh khi bị sôi bụng
Để giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về tình trạng này và biết cách chăm sóc bé đúng cách, dưới đây là 6 câu hỏi thường gặp nhất về sôi bụng ở trẻ sơ sinh.
Mẹo dân gian chữa sôi bụng ở trẻ sơ sinh có hiệu quả không?
Các mẹo dân gian chữa sôi bụng ở trẻ sơ sinh (như chườm ấm, massage, vỗ ợ hơi) giúp đẩy khí thừa, giảm khó chịu rất hiệu quả và an toàn. Tuy nhiên, với các mẹo đắp tỏi, lá trầu không hay vỏ cam, mẹ cần tham khảo ý kiến bác sĩ và cẩn trọng để tránh làm bỏng hoặc kích ứng da bé.
Trẻ sơ sinh bị sôi bụng và xì hơi nhiều có sao không?
Trẻ sơ sinh sôi bụng kèm xì hơi nhiều thường không đáng lo và là dấu hiệu cho thấy hơi đang được đẩy ra ngoài. Xì hơi là cách tự nhiên để cơ thể giải phóng khí tích tụ trong ruột.
Trẻ sơ sinh bị sôi bụng đi ngoài nhiều có sao không?
Trẻ sơ sinh sôi bụng kèm đi ngoài nhiều cần được theo dõi sát vì đây có thể là dấu hiệu rối loạn tiêu hóa hoặc nhiễm khuẩn đường ruột. Nếu phân lỏng như nước, có nhầy hoặc máu, mùi tanh bất thường, cha mẹ cần đưa bé đi khám ngay.
Trẻ sơ sinh bị sôi bụng mẹ nên ăn gì?
Mẹ đang cho con bú nên ưu tiên rau xanh dễ tiêu, sữa chua và thực phẩm giàu lợi khuẩn, uống đủ nước và ăn chín uống sôi. Khi áp dụng kiêng cữ sau sinh theo dân gian, mẹ cần chọn lọc các quan niệm phù hợp để tránh cắt giảm thực phẩm quá mức, làm thiếu dưỡng chất. Nếu nghi ngờ bé không dung nạp một loại thực phẩm nào đó, mẹ có thể ghi nhật ký ăn uống và loại trừ dần để tìm ra nguyên nhân.
Trẻ sơ sinh mấy tháng có thể massage bụng?
Trẻ sơ sinh có thể được massage bụng nhẹ nhàng ngay từ những tuần đầu sau sinh, khi rốn đã rụng và lành hẳn. Với trẻ mới sinh, mẹ bắt đầu bằng những động tác vuốt ve rất nhẹ và tăng dần khi bé quen.
Nên massage bụng cho bé trước hay sau khi ăn?
Nên massage bụng cho bé sau khi ăn ít nhất 30 – 60 phút, không massage ngay sau khi bé vừa bú no. Massage lúc bụng còn quá no dễ khiến bé nôn trớ và khó chịu. Thời điểm lý tưởng là khi bé tỉnh táo, thoải mái, chẳng hạn sau khi tắm ấm hoặc trước giờ ngủ.
Massage cho trẻ sơ sinh khi bị sôi bụng hỗ trợ đẩy hơi, kích thích nhu động ruột và giúp bé thư giãn hơn nếu thực hiện đúng cách. Cha mẹ nên thao tác thật nhẹ, massage khi bé tỉnh táo và thoải mái, tránh thực hiện ngay sau khi bú no. Nếu bé kèm sốt, nôn bất thường, bỏ bú, bụng cứng, tiêu chảy kéo dài hoặc lừ đừ, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra sớm.
Với trẻ sơ sinh, chỉ một thay đổi nhỏ về lực tay, thời điểm massage hay tư thế đặt bé cũng ảnh hưởng đến sự thoải mái và an toàn. Khóa học Chăm sóc mẹ và bé tại ANA Beauty Academy giúp học viên rèn kỹ thuật massage, tắm bé, chăm sóc rốn và xử lý những tình huống thường gặp khi chăm sóc trẻ sơ sinh. Bạn có thể tham khảo giá khóa học chăm sóc mẹ và bé để lựa chọn lộ trình phù hợp với mục tiêu học tập.
Tài liệu tham khảo:
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/colic/symptoms-causes/syc-20371074
- https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000753.htm
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12078419/
==> Xem thêm: Học chăm sóc mẹ và bé sau sinh ở đâu
