Kiêng cữ sau sinh là giai đoạn hồi phục hậu sản kéo dài khoảng 30 ngày, khi tử cung co hồi và các vết thương dần lành lại. Bài viết này, ANA Beauty Academy sẽ tổng hợp 12 điều cần kiêng trong thời gian ở cữ, danh sách thực phẩm ảnh hưởng đến nguồn sữa và các dấu hiệu nguy hiểm cần đến bệnh viện ngay. Áp dụng đúng những nguyên tắc trong bài viết, mẹ vừa bảo vệ sức khỏe bản thân, vừa duy trì nguồn sữa chất lượng cho con trong suốt giai đoạn nhạy cảm nhất sau sinh.
Thời gian kiêng cữ sau sinh bao lâu là phù hợp?
Thời gian kiêng cữ (thời kỳ hậu sản) chuẩn y khoa kéo dài khoảng 1 tháng (30 ngày). Đây là giai đoạn đủ để tử cung co lại kích thước bình thường và vết thương (tầng sinh môn/vết mổ) liền sẹo.
Trong giai đoạn này, người mẹ cần chú ý đến chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt hợp lý để cơ thể nhanh chóng hồi phục, đồng thời đảm bảo nguồn sữa dồi dào cho em bé. Bên cạnh nỗ lực của bản thân, sự đồng hành và hỗ trợ từ người chồng cũng như gia đình đóng vai trò quan trọng, giúp mẹ vượt qua những thử thách sau sinh một cách nhẹ nhàng hơn.
12 điều phụ nữ nên kiêng cữ sau khi sinh
Dưới đây là 12 điều mẹ kiêng cữ sau khi sinh để cơ thể phục hồi tốt hơn và hạn chế ảnh hưởng đến sức khỏe trong thời gian ở cữ.
Tránh kiêng khem quá mức
Trong thời gian kiêng cữ, mẹ không nên hạn chế quá mức mà duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối, giúp cơ thể phục hồi và đảm bảo nguồn sữa cho bé. Do sức đề kháng còn yếu, việc bổ sung đa dạng thực phẩm, đặc biệt là rau xanh và các loại vitamin, sẽ rất cần thiết.
Một số thực phẩm cần tránh như thức ăn lên men, đồ sống, đồ lạnh, cùng các món chế biến sẵn,…
Tránh tập thể dục nặng sau sinh
Sau sinh, mẹ cần kiêng tập luyện với cường độ cao để giảm cân hay lấy lại vóc dáng quá nhanh, bởi cơ thể lúc này vẫn còn mệt mỏi và chưa hồi phục hoàn toàn. Thay vào đó, bạn hãy duy trì những hoạt động nhẹ nhàng giúp máu huyết lưu thông, đặc biệt quan trọng với sản phụ sinh mổ.
Mẹ có thể bắt đầu đi bộ chậm rãi hoặc thực hiện các động tác đơn giản, vừa phải để cơ thể dần thích nghi.
Không mang vác vật nặng
Khi mẹ nâng đồ, không chỉ cơ tay mà cả cơ bụng đều phải gồng, dễ ảnh hưởng đến vết thương tầng sinh môn, vết mổ lấy thai hoặc vết rạch tử cung. Ngoài ra, mẹ cũng hạn chế rướn người hay với tay lấy đồ trên cao. Đây là nguyên tắc kiêng cữ cần thiết cho phụ nữ sau sinh, đặc biệt là sinh mổ.
Không tự ý sử dụng thuốc
Trong thời gian nuôi con bằng sữa mẹ, sản phụ không tự ý dùng thuốc điều trị hay thực phẩm chức năng khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Các hoạt chất trong thuốc có thể đi vào dòng sữa và gây ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe của trẻ.
Tránh quan hệ tình dục quá sớm
Trong thời gian ở cữ, phụ nữ sau sinh nên kiêng quan hệ tình dục sớm. Theo Hiệp hội Sản phụ khoa Hoa Kỳ không có mốc thời gian cụ thể nhưng tốt nhất là đợi khoảng 6 tuần để cơ thể và vùng kín có thời gian hồi phục sau quá trình sinh nở đầy vất vả. Việc quan hệ quá sớm làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, gây chảy máu và ảnh hưởng đến quá trình lành vết thương.
Hạn chế căng thẳng và mệt mỏi
Mẹ sau sinh thường dễ rơi vào tình trạng căng thẳng, mệt mỏi, điều này làm giảm chất lượng sữa và ảnh hưởng đến việc chăm con. Vì vậy, bạn hãy chia sẻ với chồng và gia đình để nhận được sự hỗ trợ và có thêm thời gian nghỉ ngơi cho tinh thần thoải mái hơn.
Tránh rượu, đồ uống có cồn và caffeine
Các loại thức uống có cồn như rượu, bia có thể đi vào sữa mẹ, làm giảm chất lượng sữa và ảnh hưởng đến sức khỏe của bé. Nhiều nghiên cứu cho thấy việc uống rượu bia thường xuyên còn khiến lượng sữa tiết ra giảm và làm tăng nguy cơ huyết áp cao ở mẹ.
Tương tự, cà phê và các loại đồ uống chứa caffein cũng có thể truyền qua sữa, khiến bé khó ngủ, trằn trọc. Thay vào đó, mẹ hãy uống nhiều nước lọc, bổ sung nước trái cây tươi và sữa để duy trì sức khỏe và đảm bảo nguồn sữa chất lượng cho con.
Không tắm nước lạnh hoặc bơi sớm
Để kiêng cữ sau sinh, mẹ nên kiêng việc tiếp xúc với nước lạnh như tắm hay bơi để tránh nguy cơ nhiễm lạnh, nhiễm khuẩn và chuột rút. Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc phải kiêng tắm hoàn toàn. Ngược lại, việc vệ sinh cơ thể là cần thiết, chỉ sử dụng nước ấm để tắm rửa nhằm giữ sạch sẽ và phòng ngừa nhiễm trùng hậu sản.
Chăm sóc răng miệng đúng cách
Mẹ thường có thói quen thơm, hôn bé nhưng vi khuẩn từ răng miệng lây sang trẻ và gây bệnh. Vì vậy, việc chăm sóc răng miệng sạch sẽ là rất quan trọng. Bạn hãy đánh răng đều đặn và súc miệng bằng nước muối để hạn chế vi khuẩn, bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé.
Dành thời gian nghỉ ngơi đầy đủ
Giấc ngủ giúp mẹ giảm căng thẳng, tinh thần thoải mái hơn và cơ thể tiết nhiều sữa nuôi con. Không gian nghỉ ngơi cũng cần được chú ý sạch sẽ, kín gió và yên tĩnh để mẹ và bé được thư giãn tốt nhất.
Ngoài ra, mẹ nên hạn chế sử dụng các thiết bị điện tử như laptop, điện thoại, máy tính bảng hay tivi để tránh ảnh hưởng đến thị lực và sự phát triển của trẻ.
Hạn chế nói to hoặc nói quá nhiều
Việc nói to hoặc gắng sức khi trò chuyện dễ khiến bạn bị hụt hơi, ảnh hưởng đến quá trình hồi phục. Thay vào đó bạn hãy giữ giọng vừa phải để bảo vệ sức khỏe.
Các thực phẩm nên tránh khi ở cữ sau sinh
Thực tế, khi đang cho con bú, bạn cần tránh một số thực phẩm như chocolate, quế, tỏi, ớt, hành tây, bông cải xanh, bông cải trắng, dưa chuột, bắp cải, dứa, kiwi, dâu tây, các loại trái cây họ cam quýt và nước ép từ chúng. Nguyên nhân là những thực phẩm này khiến sữa có mùi lạ, làm bé không thích bú.
Kiêng cữ sau sinh không đúng cách gây hậu quả gì?
Kiêng cữ sau khi sinh thiếu khoa học hoặc kiêng khem thái quá dễ dẫn đến suy nhược cơ thể, nhiễm trùng, tổn thương hệ thống xương khớp, sa tử cung và các vấn đề tâm lý như trầm cảm.
Theo các chuyên khoa sản, nếu mẹ không kiêng cữ đúng cách sau sinh thì nguy cơ mắc bệnh hậu sản rất cao. Những triệu chứng thường gặp bao gồm đau lưng, cơ thể mệt mỏi, đau đầu, nhức mỏi xương khớp, sức khỏe suy giảm và tâm trạng dễ bất ổn.
Những việc mẹ nên duy trì trong thời gian ở cữ
Bên cạnh việc kiêng cữ, mẹ sau sinh cũng cần thực hiện một số việc để hồi phục nhanh và nuôi con tốt hơn:
- Ngủ đủ giấc: Giúp cơ thể phục hồi nhanh, tinh thần thoải mái, giảm căng thẳng và tăng lượng sữa mẹ.
- Uống đủ nước: Bạn nên uống 8 – 10 ly/ngày, gồm nước lọc, nước trái cây, sữa. Uống nước thường xuyên để hỗ trợ trao đổi chất, hạn chế táo bón và duy trì nguồn sữa.
- Chăm sóc vết mổ hoặc tầng sinh môn: Ngâm nước ấm, ngồi trên gối mềm, chườm đá giảm đau, lau khô đúng cách để tránh nhiễm khuẩn. Với sinh mổ, bạn cần tránh vận động mạnh, đột ngột.
- Nuôi con bằng sữa mẹ: Sữa mẹ giàu kháng thể, giúp bé khỏe mạnh, đồng thời hỗ trợ mẹ hồi phục và giảm cân. Mẹ cần ăn thực phẩm lành mạnh, giàu chất xơ để sữa đủ dưỡng chất.
- Ngừa thai phù hợp: Khi quan hệ trở lại, bạn hãy chọn biện pháp tránh thai an toàn như bao cao su, màng ngăn, thuốc tránh thai dành cho mẹ cho con bú, que cấy hoặc đặt vòng.
Ngoài ra, để hạn chế mệt mỏi sau sinh, mẹ có thể:
- Tranh thủ ngủ khi bé ngủ.
- Vận động nhẹ nhàng, đọc sách, nghe nhạc để thư giãn.
- Tắm nước ấm giúp cơ thể dễ chịu.
- Trò chuyện với chồng, chia sẻ khó khăn và niềm vui.
- Dành thời gian chơi với bé để giảm stress và gắn kết tình cảm.
- Giao lưu với người thân, bạn bè để tránh cảm giác cô đơn.
Khi nào mẹ sau sinh nên đi khám bác sĩ?
Mẹ sau sinh tái khám định kỳ sau 4 – 6 tuần để kiểm tra độ phục hồi. Tuy nhiên, cần đi khám bác sĩ ngay lập tức nếu xuất hiện các dấu hiệu cấp cứu nguy hiểm như:
- Sốt từ 38°C trở lên.
- Sản dịch ra nhiều bất thường, phải thay băng vệ sinh liên tục, có cục máu đông.
- Đau đầu dữ dội, thay đổi thị lực hoặc có ảo giác.
- Vết mổ hoặc tầng sinh môn sưng đỏ, chảy mủ.
- Đau, sưng ở chân.
- Viêm vú, nứt hoặc chảy máu núm vú.
- Dịch âm đạo có mùi khó chịu.
- Tiểu buốt, tiểu són hoặc không kiểm soát được tiểu tiện.
- Âm đạo đau nhiều.
- Đau bụng dữ dội.
- Ho, đau ngực, buồn nôn hoặc nôn.
- Dấu hiệu trầm cảm sau sinh, có ý nghĩ tự sát hoặc làm hại bé.
Những triệu chứng này đều là cảnh báo nghiêm trọng, mẹ không chủ quan mà đến bệnh viện ngay để được thăm khám và xử lý kịp thời.
Câu hỏi thường gặp về kiêng cữ sau sinh
Dưới đây là những câu hỏi thường gặp về kiêng cữ sau khi sinh giúp mẹ hiểu rõ hơn và chăm sóc cơ thể đúng cách.
Sau sinh kiêng ăn gì để tránh mất sữa?
Để tránh mất sữa, mẹ sau sinh cần tránh các thực phẩm ức chế tuyến sữa như lá lốt, bạc hà, măng và bắp cải (nếu ăn lượng nhiều). Đồng thời, hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, cà phê và rượu bia để đảm bảo chất lượng sữa tốt nhất.
Tại sao bà đẻ lại kiêng quét nhà?
Sau sinh, cơ thể người mẹ còn rất yếu và việc cầm chổi quét nhà có thể ảnh hưởng sức khỏe. Việc kiêng quét nhà xuất phát từ các lý do bảo vệ sức khỏe cho sản phụ.
Tại sao người nước ngoài không ở cữ sau sinh?
Thực tế, người nước ngoài chuyển từ kiêng cữ dân gian sang chăm sóc y tế khoa học, không nằm một chỗ hay kiêng tắm gội, mà tập trung vận động sớm, ăn uống đa dạng và được hỗ trợ y tế chuyên sâu. Việc người nước ngoài không “ở cữ” nằm truyền thống không có nghĩa là họ bỏ qua việc phục hồi.
Sau sinh tránh ăn gì để không bị hậu sản?
Sau sinh, để phòng tránh các bệnh hậu sản và giúp cơ thể mau hồi phục, mẹ cần tránh đồ ăn sống, tái, thực phẩm cay nóng, đồ muối chua, lên men, cùng các chất kích thích như rượu, bia, cà phê. Đồng thời, loại bỏ các loại lá gây mất sữa như lá lốt, bạc hà.
Kiêng cữ sau sinh nên được thực hiện khoa học trong khoảng 30 ngày đầu để cơ thể mẹ có thời gian phục hồi, vết thương lành tốt và hạn chế nguy cơ hậu sản. Mẹ không kiêng khem quá mức nhưng tránh vận động nặng, dùng thuốc tùy tiện, quan hệ quá sớm, căng thẳng kéo dài và các thực phẩm ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc nguồn sữa.
Giai đoạn sau sinh cần sự chăm sóc đúng cách từ dinh dưỡng, vệ sinh, nghỉ ngơi đến theo dõi các dấu hiệu bất thường của mẹ và bé. Với những bạn muốn học nghề theo hướng chăm sóc sản phụ, hỗ trợ mẹ sau sinh và chăm bé sơ sinh bài bản, khóa Chăm sóc mẹ và bé tại ANA Beauty Academy sẽ giúp trang bị kiến thức thực tế, kỹ năng chăm sóc an toàn và nền tảng để phát triển công việc trong lĩnh vực dịch vụ mẹ bé.
