Trong những ngày đầu hậu sản, mẹ cần được chăm sóc đúng cách để giảm mệt mỏi, hỗ trợ co hồi tử cung, phòng viêm nhiễm và duy trì nguồn sữa cho bé. Bài viết này, ANA Beauty Academy sẽ hướng dẫn cách chăm sóc mẹ sau sinh thường tại nhà theo từng nhóm việc thực tế như ăn uống, nghỉ ngơi, cho con bú, vệ sinh cơ thể, theo dõi sản dịch và nhận biết dấu hiệu cần đi khám.
Nội dung cũng bổ sung cách chăm sóc trẻ sơ sinh sau khi chào đời để gia đình có thể chăm sóc mẹ và bé đồng thời giúp gia đình áp dụng quy trình khoa học, an toàn.
Cách chăm sóc mẹ sau sinh thường tại nhà
Sau khi sinh, cơ thể mẹ bước vào giai đoạn hồi phục với nhiều thay đổi về nội tiết tố, khiến mẹ dễ mệt mỏi. Tuy nhiên, nếu được chăm sóc hậu sản đúng cách, quá trình này nhẹ nhàng và dễ vượt qua hơn.
Chế độ dinh dưỡng
Sau sinh mẹ cần được ăn uống đầy đủ để nhanh chóng hồi phục và tạo sữa nuôi con. Việc kiêng khem quá mức gây thiếu chất, ảnh hưởng đến cả mẹ và bé.
Dinh dưỡng bổ sung:
- Hoa quả tươi và rau xanh: Giúp bổ sung vitamin, khoáng chất và chất xơ.
- Chất bột đường: Cung cấp năng lượng cho cơ thể.
- Protein từ thịt, cá, trứng, sữa: Hỗ trợ phục hồi mô và tạo sữa.
- Canxi: Quan trọng cho xương và răng, đồng thời giúp bé phát triển tốt.
Kiêng cữ lưu ý:
- Tránh rượu, bia, thuốc lá hoặc khói thuốc: Gây hại cho sức khỏe mẹ và ảnh hưởng đến sữa.
- Không ăn thực phẩm sống hoặc dễ ôi thiu: Như thịt, trứng, hải sản sống để phòng ngộ độc.
- Hạn chế cà phê và trà: Vì gây mất ngủ, ảnh hưởng đến quá trình nghỉ ngơi.
- Ăn uống lành mạnh: Không ăn quá mặn, quá cay. tránh các món kho khô, kho quẹt.
- Uống đủ nước: Khoảng 2 lít mỗi ngày để duy trì năng lượng và hỗ trợ tạo sữa.
Trong giai đoạn cho con bú, mẹ cần nhiều calo hơn bình thường. Nếu muốn giảm cân sau sinh, mẹ hãy duy trì chế độ ăn cân bằng, tập thể dục nhẹ nhàng mỗi ngày, giảm đường và tránh đồ uống có cồn.
Chế độ nghỉ ngơi và vận động
Tuần đầu sau sinh mẹ nên tranh thủ ngủ và nghỉ ngơi bất cứ khi nào có thể. Việc nghỉ ngơi đầy đủ giúp cơ thể hồi phục nhanh, đồng thời phòng tránh nguy cơ sa tử cung.
- Không làm việc nặng, tránh ngồi lâu hoặc ngồi xổm.
- Sau khoảng 6 giờ, mẹ có thể đi lại chậm rãi, massage tay chân để khí huyết lưu thông, ăn ngủ tốt hơn.
- Không để cơ thể tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng hoặc gió lạnh.
- Tuyệt đối không dùng than sưởi vì khí CO2 từ than đá, than tổ ong gây ngạt cho cả mẹ và bé.
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia, nếu quá trình sinh diễn ra thuận lợi, mẹ có thể bắt đầu vận động nhẹ ngay khi cơ thể cảm thấy hồi phục. Những hoạt động phù hợp gồm đi bộ, giãn cơ đơn giản và tập luyện cơ sàn chậu để hỗ trợ phục hồi.
Nuôi con bằng sữa mẹ
Theo WHO, nên cho trẻ bú sớm trong vòng 1 giờ sau sinh đồng thời nuôi trẻ hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu, không bổ sung thêm bất kỳ thức ăn hay nước uống nào khác. Việc cho bé bú ngay sau sinh giúp kích thích cơ thể mẹ tiết Oxytocin nội sinh. Chất này hỗ trợ tử cung co hồi tốt, giảm lượng máu mất và hạn chế biến chứng hậu sản.
- Ngủ đủ giấc: Duy trì khoảng 8 giờ mỗi ngày để cơ thể phục hồi.
- Nghỉ ngơi xen kẽ: Tranh thủ ngủ khi bé ngủ để tránh thiếu hụt năng lượng.
- Kết hợp nghỉ ngơi và cho bú: Cho bé bú thường xuyên 24/24 giờ vừa giúp bé phát triển, vừa hỗ trợ mẹ hồi phục nhanh hơn.
Vệ sinh đúng cách và dấu hiệu cần gặp bác sĩ
Sau sinh thường, việc vệ sinh cơ thể đúng cách giúp mẹ nhanh hồi phục và phòng tránh biến chứng.
- Vệ sinh vú: Rửa sạch trước và sau khi cho bé bú. Nếu có dấu hiệu tắc tia sữa cần xử lý sớm để tránh viêm hoặc áp xe vú.
- Vệ sinh thân thể: Tắm bằng nước ấm, không ngâm mình lâu trong bồn (tối đa 15 phút). Gội đầu và sấy khô tóc để tránh nhiễm lạnh.
- Vệ sinh bộ phận sinh dục: Rửa sạch, lau khô và thay băng vệ sinh mỗi 4 giờ hoặc khi băng bị ướt.
- Theo dõi sản dịch: Ngày 1 – 3 có màu đỏ sẫm. Ngày 4 – 8 có màu lờ lờ máu cá. Từ ngày 9 trở đi, dịch trong hoặc trắng, kéo dài 2 – 3 tuần.
Mẹ có dấu hiệu bất thường sau sinh cần khám ngay:
- Sốt cao trên 38°C.
- Đau bụng dữ dội, ngày càng tăng.
- Ra máu âm đạo bất thường, máu có mùi hôi, thấm ướt băng vệ sinh trong vòng 1 giờ.
- Vết may tầng sinh môn sưng, đỏ, đau, rỉ dịch vàng hoặc mủ.
- Nhức đầu, hoa mắt, chóng mặt.
Những vấn đề như đau hậu sản, rối loạn bàng quang, chảy máu là tình trạng thường gặp sau sinh. Nhưng nếu xuất hiện dấu hiệu bất thường, mẹ nên tham khảo bác sĩ chuyên khoa để có hướng xử lý an toàn, giảm khó chịu và phòng ngừa biến chứng.
Hướng dẫn cách chăm sóc bé sau khi sinh
Ngoài áp dụng cách chăm sóc mẹ sau sinh thường, việc chăm sóc bé đúng cách đóng vai trò quan trọng để bé khỏe mạnh và phát triển tốt.
- Giữ ấm cho trẻ: Cho bé nằm cạnh mẹ, chú ý giữ nhiệt độ cơ thể ổn định.
- Cho bú mẹ hoàn toàn: Bú theo nhu cầu, không bổ sung thêm thức ăn hay nước uống khác.
- Chăm sóc rốn: Để rốn khô, sạch, không băng kín hay đắp bất cứ thứ gì. Hạn chế sờ vào rốn và vùng quanh rốn. Rốn thường rụng sau 7 – 10 ngày.
- Thay đồ thường xuyên: Thay áo, nón, tã lót hằng ngày hoặc ngay sau khi bé bài tiết.
- Tắm bé đúng cách: Dùng nước sạch trong phòng ấm, kín gió để tránh nhiễm lạnh.
Dấu hiệu đưa trẻ đi khám ngay:
- Thân nhiệt bất thường: Hạ dưới 36°C (dù đã ủ ấm) hoặc sốt trên 37,5°C. Khi đo nhiệt độ ở nách, nếu bé đang được ủ ấm, mẹ mở thoáng 30 phút rồi đo lại.
- Rối loạn tiêu hóa: Bú kém, bỏ bú, nôn liên tục, chướng bụng.
- Viêm rốn: Rốn tấy đỏ lan rộng, có mủ hoặc mùi hôi.
- Triệu chứng bất thường khác: Bất kỳ dấu hiệu lạ nào khiến bé khó chịu hoặc thay đổi hành vi.
Những vấn đề thường gặp trong thời kỳ hậu sản
Sau sinh thường, mẹ sẽ gặp nhiều thay đổi về cơ thể và tâm lý.
Đau vùng cơ quan sinh dục:
- Vết may tầng sinh môn thường căng đau trong vài ngày đầu, tùy mức độ chịu đau của mỗi người.
- Có thể giảm đau bằng thuốc do bác sĩ kê đơn.
- Mẹ cần giữ vết may sạch sẽ, khô ráo, tránh ẩm ướt để ngừa nhiễm trùng.
Căng sữa:
- Hầu hết mẹ đều cảm thấy căng tức ngực sau sinh, thường lặp lại mỗi 2 – 3 giờ và là dấu hiệu sữa về.
- Mẹ cho bé bú thường xuyên, bú hết một bên vú rồi mới đổi sang bên còn lại.
- Nếu bé bú chưa hết, mẹ hút sữa bằng tay hoặc máy để tránh căng tức.
Vấn đề khác:
- Căng thẳng và lo âu: Mất ngủ, căng thẳng khi chăm bé là tình trạng phổ biến. Gia đình hỗ trợ, trò chuyện sẽ giúp mẹ thoải mái hơn.
- Tiểu ít và táo bón: Uống nhiều nước, bổ sung thực phẩm giàu chất xơ để kích thích nhu động ruột.
- Quan hệ tình dục: Do giảm hormone Estrogen, ham muốn có thể giảm và kéo dài đến 1 năm. Nên đợi tầng sinh môn lành hẳn (4 – 6 tuần) trước khi quan hệ.
- Tránh thai: Khi quan hệ trở lại, cần sử dụng biện pháp an toàn như bao cao su hoặc thuốc tránh thai. Gia đình nên tham khảo ý kiến bác sĩ để chọn phương pháp phù hợp.
Câu hỏi thường gặp cách chăm sóc mẹ sau sinh thường
Phần dưới đây sẽ giải đáp nhanh những thắc mắc thường gặp khi chăm sóc mẹ sau sinh thường.
Mẹ sinh thường sau sinh bao lâu thì được tắm gội?
Đối với mẹ sinh thường, các bác sĩ chuyên khoa khuyên kiêng tắm gội trong khoảng 1 – 3 ngày đầu. Khi cơ thể đã hồi phục và ổn định, mẹ tắm gội nhanh chóng bằng nước ấm.
Có cần kiêng ăn mặn và kiêng gió tuyệt đối không?
Mẹ sau sinh thường kiêng ăn mặn và kiêng gió tuyệt đối là không cần thiết nhưng hạn chế để bảo vệ thận và tim mạch. Việc trùm kín, tránh gió sai cách có thể gây hại, đặc biệt là khi bị ốm hoặc sau sinh.
Làm sao để gọi sữa về và giảm đau ngực?
Để gọi sữa về nhanh và giảm đau ngực do cương sữa, mẹ hãy cho bé bú/hút sữa đều đặn mỗi 2 – 3 giờ. Trước khi hút, chườm ấm và massage nhẹ nhàng để kích thích phản xạ xuống sữa. Khi bị căng tức đau, mẹ hãy chườm lạnh và đắp lá bắp cải để giảm viêm, giảm sưng hiệu quả.
Việc áp dụng cách chăm sóc mẹ sau sinh thường cần được thực hiện đúng từ chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi, vận động nhẹ, vệ sinh vùng kín, cho con bú đến theo dõi sản dịch và các dấu hiệu bất thường. Khi mẹ được chăm sóc khoa học, cơ thể sẽ hồi phục nhanh hơn, giảm nguy cơ nhiễm trùng, sa tử cung, căng sữa, táo bón và các vấn đề tâm lý trong giai đoạn hậu sản.
Giai đoạn sau sinh là thời điểm mẹ và bé đều cần được chăm sóc cẩn thận, vì chỉ một thao tác nhỏ cũng cần đúng kỹ thuật để đảm bảo an toàn. Tại ANA Beauty Academy, khóa Chăm sóc mẹ và bé giúp học viên rèn kỹ năng thực hành trên quy trình thực tế, nắm kiến thức chăm sóc sản phụ và trẻ sơ sinh. Từ đó người nhà có thể tự tin chăm sóc cho mẹ và bé hoặc phù hợp với những ai có định hướng đi làm, nhận dịch vụ tại nhà, phát triển nghề chuyên nghiệp.
Tài liệu tham khảo:
