Kiêng cữ sau sinh theo dân gian là tập hợp các quy tắc sinh hoạt truyền miệng được áp dụng trong giai đoạn hậu sản, nhằm bảo vệ sức khỏe sản phụ khi cơ thể còn yếu sau sinh. Tuy nhiên, không phải quan niệm nào cũng có cơ sở khoa học, và áp dụng sai có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng như nhiễm trùng, suy nhược hay trầm cảm sau sinh.
Bài viết này, ANA Beauty Academy sẽ phân tích cụ thể 6 điều kiêng cữ dân gian vẫn còn phù hợp và 8 quan niệm không còn đúng trong bối cảnh y học hiện đại. Nắm được ranh giới đó, mẹ vừa giữ được những kinh nghiệm dân gian có giá trị, vừa tránh những sai lầm không đáng có trong giai đoạn quan trọng nhất sau sinh.
6 điều kiêng cữ sau sinh theo dân gian còn phù hợp hiện nay
Không phải quan niệm kiêng cữ dân gian nào cũng lỗi thời, dưới đây là 5 điều vẫn còn đúng, giúp mẹ sau sinh chăm sóc cơ thể an toàn hơn.
Kiêng lạnh sau khi sinh
Sau sinh, cơ thể mẹ rất dễ nhiễm lạnh do thận khí suy yếu, vì vậy hạn chế tiếp xúc với nước lạnh như tắm hay giặt đồ. Tuy nhiên, kiêng tắm hoàn toàn lại không tốt cho sức khỏe. Mẹ nên vệ sinh bằng cách dùng khăn ấm lau người, xông hơi để ra mồ hôi rồi lau lại bằng khăn sạch. Nếu không giữ cơ thể sạch sẽ, vi khuẩn dễ phát triển và gây bệnh cho cả mẹ lẫn bé.
Nên chườm nóng bụng và vệ sinh vùng kín
Việc rửa âm đạo bằng nước ấm mỗi ngày giúp ngăn mùi hôi và phòng tránh nhiễm trùng. Ngoài ra, mẹ có thể chườm nóng vùng bụng, lưng và bẹn bằng nước nóng hoặc túi chườm để giảm đau lưng, mỏi gối, đồng thời hỗ trợ tuần hoàn máu, tăng độ đàn hồi cơ bắp và giúp da bụng bớt nhăn nheo.
Kiêng vận động mạnh sau sinh
Theo kiêng cữ sau sinh theo dân gian, phụ nữ sau sinh cần nằm yên và kiêng vận động. Tuy nhiên, nếu kiêng vận động quá lâu sẽ khiến khí huyết khó lưu thông, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe. Vì vậy, mẹ tránh vận động mạnh hoặc mang vác nặng để vết thương nhanh lành. Ngược lại, những bài tập hồi phục nhẹ nhàng, đi lại cẩn thận và vận động vừa phải sẽ giúp cơ thể dẻo dai, giảm đau nhức và hỗ trợ quá trình hồi phục sau sinh tốt hơn.
Kiêng ăn uống đồ lạnh
Sau sinh, việc uống nước đá hay ăn đồ lạnh không được khuyến khích vì cơ thể mẹ đang suy yếu, dễ bị nhiễm lạnh và ảnh hưởng đến quá trình hồi phục. Những thực phẩm lạnh như nước đá, cua, cá, ốc, rau đay,… đều không phù hợp trong giai đoạn ở cữ.
Thay vào đó, mẹ nên chọn các món ăn lành mạnh, dễ tiêu hóa như mướp, cà chua, thịt nạc, rau đậu, chuối để bổ sung dinh dưỡng và giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi.
Kiêng ngồi xổm
Theo dân gian, sản phụ không nên ngồi xổm và điều này được bác sĩ xác nhận là chính xác. Ngồi xổm gây áp lực lên bụng dưới và sàn chậu, dễ dẫn đến sa sinh dục. Vì vậy, sản phụ tránh ngồi xổm ít nhất trong 6 tuần đầu sau sinh, đặc biệt với mẹ sinh thường.
Thay vào đó, từng giai đoạn vận động phù hợp như sau:
- 24 giờ đầu: Nghỉ ngơi hoàn toàn hoặc xoay trở nhẹ, co duỗi chân tay.
- Sau 24 giờ: Đi lại trong phòng, tập thở sâu, thực hiện bài tập Kegel để củng cố cơ sàn chậu.
- Sau 6 tuần: Tăng dần cường độ với đi bộ nhanh, yoga,…
Lưu ý: Bạn phải dừng lại khi thấy mệt hoặc đau và tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi bắt đầu bất kỳ chương trình luyện tập nào.
Kiêng xem điện thoại, máy tính sau sinh
Việc sử dụng thiết bị công nghệ quá nhiều trong giai đoạn này có thể gây hại cho cả mẹ và bé.
Một số tác động tiêu cực gồm:
- Sóng điện từ từ điện thoại ảnh hưởng đến trí não và cấu trúc DNA của bé.
- Ánh sáng xanh gây đau mỏi mắt cho mẹ.
- Cầm thiết bị lâu dễ dẫn đến tê mỏi tay, ảnh hưởng xương khớp.
- Ngồi hoặc nằm sai tư thế khi dùng điện thoại, máy tính gây hại cho cột sống.
- Ảnh hưởng giấc ngủ của trẻ do sóng điện thoại khiến bé khó ngủ, quấy khóc.
Các bác sĩ khuyên mẹ nên hạn chế sử dụng máy tính, điện thoại trong ít nhất 6 tuần đầu sau sinh, chỉ dùng khi thật cần thiết và giữ khoảng cách an toàn với bé.
8 điều kiêng cữ sau sinh theo dân gian không còn phù hợp hiện nay
Một số quan niệm kiêng cữ dân gian sau sinh không còn phù hợp với cách chăm sóc hiện đại, dưới đây là 9 điều mẹ nên hiểu đúng để tránh áp dụng sai.
Kiêng cắt tóc
Thực tế, việc cắt tóc sau sinh chỉ dùng kéo, không liên quan đến tuyến sữa hay sức khỏe của bé. Hiện chưa có nghiên cứu nào chứng minh cắt tóc ảnh hưởng đến chất lượng sữa hoặc cơ thể mẹ. Tuy nhiên, tốt nhất là bạn chỉ cắt tóc khi sức khỏe đã hồi phục, không còn quá mệt mỏi và có thể ngồi lâu một chút.
Điều mẹ cần lưu ý là tránh làm tóc bằng hóa chất như uốn, nhuộm, duỗi vì các chất này gây hại khi bám trên da đầu hoặc hít phải.
Kiêng đánh răng
Việc đánh răng sau sinh đều đặn 2 lần mỗi ngày giúp giữ vệ sinh răng miệng, ngăn ngừa sâu răng và viêm nướu. Mẹ nên chọn bàn chải lông mềm để bảo vệ răng, đồng thời loại bỏ mảng bám hiệu quả mà không gây tổn thương nướu.
Kiêng ăn đồ chua
Việc kiêng đồ chua sau sinh thực ra cần phân biệt rõ từng loại thực phẩm. Theo kiêng cữ sau sinh theo dân gian, mẹ sau sinh nên tránh đồ chua để hạn chế tình trạng xì hơi và tiêu chảy ở trẻ. Tuy nhiên, trên thực tế, mẹ chỉ kiêng một số loại quá chua hoặc có tính hàn như cải chua, dưa muối.
Cụ thể:
- Trái cây chua tự nhiên như cam, chanh, bưởi, khế: Ăn ngay sau sinh với lượng nhỏ, ví dụ 1 quả cam mỗi ngày.
- Đồ lên men chua: Bạn kiêng ít nhất 6 tháng, sau đó chỉ ăn ít và nấu chín trước khi dùng.
- Sữa chua: Mẹ sinh thường kiêng 3 ngày, mẹ sinh mổ kiêng 1 tuần, sau đó ăn bình thường.
- Sầu riêng: Kiêng ít nhất 6 tháng đầu.
Như vậy, mẹ sau sinh không cần kiêng khem quá mức mà ăn uống đa dạng, đầy đủ dinh dưỡng để vừa hồi phục sức khỏe vừa đảm bảo nguồn sữa cho bé.
Kiêng tắm gội cả tháng
Quan niệm kiêng tắm sau sinh là sai lầm, bởi nếu không vệ sinh cơ thể thì vi khuẩn dễ phát triển, gây hại cho cả mẹ và bé. Nếu mẹ có thể trạng khỏe thì tắm bằng nước ấm sau khoảng 3 – 4 ngày để đảm bảo vệ sinh. Với mẹ sức khỏe yếu hơn, dùng khăn ấm lau người để giữ cơ thể sạch sẽ.
Như vậy, mẹ vừa tránh được nguy cơ nhiễm lạnh, vừa bảo vệ sức khỏe trong thời gian ở cữ.
Một tháng sau sinh mới được ăn mặn
Chế độ dinh dưỡng sau sinh đóng vai trò rất quan trọng, giúp mẹ phục hồi nhanh và tăng cường sữa cho bé. Theo quan niệm dân gian trước đây, phụ nữ sau sinh trong tháng đầu không được cho muối vào đồ ăn nhưng điều này lại gây phản tác dụng. Nếu món ăn nhạt nhẽo, mẹ dễ chán ăn, giảm hương vị và khó đảm bảo dinh dưỡng.
Trong giai đoạn này, cơ thể mẹ tiết nhiều mồ hôi và nước tiểu, việc bổ sung muối và uống đủ nước là cần thiết để duy trì cân bằng điện giải.
Trẻ và mẹ nằm than ngay sau sinh
Khói than chứa nhiều khí CO2 gây hại cho đường hô hấp của cả mẹ và trẻ. Da trẻ sơ sinh còn rất non nớt, dễ bị bỏng hoặc nổi rôm sảy khi tiếp xúc với nhiệt từ than. Đặc biệt, với trẻ sinh mổ, việc nằm than khiến chất đàm nhớt trong dạ bị khô cứng, làm tăng nguy cơ mắc bệnh hô hấp.
Thay vào đó, mẹ hãy giữ phòng ấm áp và thoáng khí, sử dụng chăn mềm để giữ ấm và đảm bảo môi trường sạch sẽ, an toàn cho cả mẹ và bé.
Nằm than là việc kiêng cữ sau sinh theo dân gian không có cơ sở khoa học
Kiêng cầm kim chỉ sau sinh
Việc cầm kim chỉ không gây ảnh hưởng đến sức khỏe mẹ hay bé. Tuy nhiên, nếu mẹ làm việc nhiều với kim chỉ thì dễ dẫn đến mệt mỏi, đau mắt và khiến mắt chưa kịp phục hồi sau sinh.
Điều quan trọng là mẹ nên nghỉ ngơi nhiều hơn, dành thời gian để mắt thư giãn, tránh làm việc quá lâu hoặc tập trung nhìn gần liên tục. Như vậy, vừa bảo vệ thị lực, vừa giúp cơ thể hồi phục tốt hơn trong giai đoạn ở cữ.
Kiêng đi ra ngoài
Nếu mẹ chỉ ở trong phòng kín quá lâu, không vận động nhẹ nhàng hay hít thở không khí trong lành thì cơ thể sẽ yếu ớt hơn, khí huyết khó lưu thông. Ngoài ra, phòng kín cửa dễ tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn phát triển, gây bệnh cho cả mẹ và bé.
Các chuyên gia khuyến khích mẹ nên ra ngoài vận động nhẹ, đi bộ chậm rãi, hít thở không khí trong lành để tăng cường sức khỏe. Đồng thời, phòng ở cần thoáng khí và sạch sẽ, tránh gió lùa trực tiếp nhưng vẫn đảm bảo lưu thông không khí.
Ra ngoài nhẹ nhàng giúp khí huyết lưu thông tốt hơn
Hậu quả của việc không kiêng cữ sau sinh đúng cách
Việc không kiêng cữ sau sinh đúng cách khiến cơ thể mẹ không có đủ thời gian để phục hồi tổn thương, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh hậu sản, suy nhược cơ thể, đau nhức xương khớp và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần. Các tác hại có thể gặp phải thường gặp nhất bao gồm:
Hậu quả về thể chất
- Đau nhức xương khớp mãn tính: Do dây chằng và khớp lỏng lẻo sau sinh.
- Sa sinh dục (sa tử cung, âm đạo): Cơ sàn chậu suy yếu. Bê vác nặng hay vận động mạnh quá sớm có thể gây sa tử cung, sa bàng quang, tiểu không tự chủ.
- Suy nhược cơ thể: Cơ thể xanh xao, thiếu máu, chóng mặt kéo dài do mất máu khi sinh và kiệt sức vì không được nghỉ ngơi, bồi bổ đầy đủ.
- Nhiễm trùng hậu sản: Vết mổ, vết khâu tầng sinh môn hoặc vùng kín nếu không được vệ sinh sạch sẽ, kiêng nước, kiêng gió quá mức (dẫn đến ẩm ướt, mồ hôi) dễ bị nhiễm trùng, mưng mủ.
Hậu quả về tinh thần
- Trầm cảm sau sinh: Thiếu ngủ, kiệt sức và áp lực chăm con dễ dẫn đến trạng thái buồn bã, cáu gắt, lo âu quá mức và mất hứng thú.
- Suy giảm trí nhớ: Cơ thể mệt mỏi cộng với việc thiếu hụt dinh dưỡng và mất ngủ kéo dài làm mẹ dễ bị “não cá vàng”, hay quên và giảm độ tập trung.
Những rủi ro sức khỏe khi mẹ ở cữ sai cách (Nguồn: Internet)
Câu hỏi thường gặp về kiêng cữ sau sinh theo dân gian
Phần dưới đây sẽ giải đáp những thắc mắc phổ biến để mẹ chăm sóc cơ thể đúng cách hơn.
Phụ nữ sau sinh nên kiêng ăn gì?
Phụ nữ sau sinh nên kiêng các thực phẩm sống, tái, đồ cay nóng, nhiều dầu mỡ, thực phẩm chứa thủy ngân cao (cá thu, cá kiếm), đồ uống chứa cồn, caffeine và các loại rau có nguy cơ gây mất sữa hoặc giảm tiết sữa như lá lốt, măng, bạc hà.
Có cần nhét bông gòn vào tai không?
Bạn không phải nhét bông gòn vào tai sau sinh. Đây là một tập tục kiêng cữ dân gian không có cơ sở khoa học, thậm chí gây hại cho sức khỏe thính giác của mẹ bỉm nếu lạm dụng.
Ăn gì để tránh hậu sản và đảm bảo chất lượng sữa?
Để phòng tránh hậu sản, duy trì nguồn sữa mẹ dồi dào, các mẹ cần ăn chín, uống sôi, bổ sung đa dạng thực phẩm giàu đạm (thịt nạc, cá, trứng), vitamin (rau xanh, trái cây) và các loại canh lợi sữa. Đồng thời kiêng tuyệt đối đồ sống, đồ uống có cồn và các loại lá gây mất sữa.
Kiêng cữ sau sinh theo dân gian vẫn có nhiều kinh nghiệm hữu ích nhưng mẹ cần biết chọn lọc để phù hợp với sức khỏe hiện nay. Những việc như giữ ấm cơ thể, tránh vận động mạnh, vệ sinh vùng kín bằng nước ấm, nghỉ ngơi đầy đủ vẫn nên duy trì. Ngược lại, các quan niệm như kiêng tắm gội cả tháng, nằm than, kiêng đánh răng hay ở phòng kín quá lâu không còn phù hợp và có thể gây hại cho mẹ lẫn bé.
Chăm sóc mẹ sau sinh đòi hỏi sự hiểu biết đúng giữa kinh nghiệm dân gian và kiến thức khoa học để mẹ phục hồi an toàn, bé được chăm sóc tốt hơn. Tại ANA Beauty Academy, khóa Chăm sóc mẹ và bé giúp học viên nắm các kỹ năng chăm sóc sản phụ, hỗ trợ bé sơ sinh và nhận biết những lưu ý quan trọng trong giai đoạn hậu sản, từ đó có nền tảng vững chắc để làm nghề hoặc phát triển dịch vụ mẹ bé chuyên nghiệp.
