Thoái hoá đốt sống cổ gây ra triệu chứng gì? Nguyên nhân và cách phòng ngừa

Thoái hoá đốt sống cổ thường gây ra 7 nhóm triệu chứng chính: đau nhức vùng cổ vai gáy, cứng cổ buổi sáng, đau đầu chóng mặt, rối loạn cảm giác chi trên, yếu cơ, dấu hiệu Lhermitte, kèm rối loạn tiểu tiện trong trường hợp nặng. Mức độ biểu hiện thay đổi theo giai đoạn thoái hóa, mức chèn ép thần kinh, từ khó chịu nhẹ đến ảnh hưởng rõ rệt sinh hoạt hằng ngày.

Bài viết này ANA Beauty Academy sẽ cung cấp thông tin chi tiết thoái hoá đốt sống cổ gây ra triệu chứng gì kèm nguyên nhân cũng như phòng ngừa giúp bạn nhận biết sớm để xử lý đúng cách.

Thoái hoá cột sống cổ là gì? Có nguy hiểm không?

Thoái hoá cột sống cổ (cervical spondylosis) là tình trạng thoái hóa mãn tính tại đoạn cột sống cổ (C1–C7), ảnh hưởng đến đĩa đệm, sụn khớp, dây chằng cùng thân đốt sống. Quá trình này xảy ra khi sụn khớp, đĩa đệm mất nước, mỏng dần, đồng thời hình thành gai xương (osteophyte) theo thời gian.

Thoái hóa cột sống cổ có nguy hiểm khi tiến triển đến giai đoạn chèn ép tủy sống hoặc rễ thần kinh. Nghiên cứu trên 1.581 bệnh nhân đăng tải tại European Spine Journal cho thấy tỷ lệ thoái hóa đĩa đệm cổ trên X-quang đạt 98,2% ở nhóm 60–69 tuổi, và 100% ở nhóm trên 70 tuổi. Dữ liệu dịch tễ học từ StatPearls (NCBI) cũng xác nhận tỷ lệ này lên đến 85% ở người trên 60 tuổi.

7 Triệu chứng thoái hóa đốt sống cổ điển hình nhất

Thoái hóa đốt sống cổ biểu hiện qua 7 nhóm triệu chứng điển hình dưới đây. Các triệu chứng được sắp xếp theo tần suất gặp, từ phổ biến nhất đến ít gặp hơn nhưng nghiêm trọng hơn.

Đau nhức vùng cổ vai gáy

Đau nhức vùng cổ vai gáy là triệu chứng xuất hiện sớm nhất của thoái hóa đốt sống cổ trong giai đoạn đầu. Cơn đau thường khởi phát âm ỉ tại vùng cổ sau, lan dần lên chẩm (occipital region) hoặc xuống vai và vùng liên bả vai. So với đau cơ thông thường, triệu chứng nay đau tăng rõ rệt khi xoay cổ, ngước đầu hoặc cúi xuống và giảm khi nghỉ ngơi hoặc chườm ấm.

Cơ chế gây đau: Gai xương cùng đĩa đệm thoái hóa kích thích các thụ thể đau (nociceptors) tại dây chằng, bao khớp, cơ cạnh sống cổ. Cùng lúc đó, phản xạ co cứng cơ bảo vệ xuất hiện, hình thành vòng xoắn đau — co cứng — tái đau.

Cứng cổ vào buổi sáng

Cứng cổ vào buổi sáng (morning stiffness) là triệu chứng đặc trưng của thoái hóa khớp, biểu hiện bằng cảm giác khó xoay cổ, vặn mình trong 15–30 phút đầu sau khi thức dậy. Cứng cổ sáng sớm xảy ra do dịch khớp (synovial fluid) tích tụ ít hoạt động qua đêm, cùng với hiện tượng viêm nhẹ tại bao khớp đốt sống. Khi nhiệt độ cơ thể tăng và vận động khởi động, tình trạng này thường cải thiện tự nhiên.

Dấu hiệu cần lưu ý: Cứng cổ kéo dài hơn 30 phút hoặc kèm theo sốt, sưng đỏ cần được loại trừ viêm khớp dạng thấp cột sống cổ (rheumatoid cervical arthritis) trước khi xác nhận chẩn đoán thoái hóa.

Đau đầu, chóng mặt và rối loạn tiền đình

Cơ chế gây đau: Đau đầu, chóng mặt trong thoái hóa đốt sống cổ thường xuất phát từ 2 cơ chế riêng biệt: Chèn ép động mạch đốt sống hoặc kích thích rễ thần kinh cổ trên C2–C3. Đau đầu do cột sống cổ thường có đặc điểm:

• Xuất phát từ vùng chẩm, lan ra thái dương và sau hốc mắt
• Thường đau một bên, tăng khi xoay cổ hoặc duy trì tư thế cố định lâu
• Không đáp ứng tốt với thuốc giảm đau thông thường

Chóng mặt và rối loạn tiền đình do thoái hóa cột sống cổ khác biệt với rối loạn tiền đình ngoại biên thuần túy: Chóng mặt xuất hiện hoặc tăng rõ khi xoay cổ đột ngột, kèm theo ù tai, giảm thính lực thoáng qua do thiếu máu vùng tiểu não — thân não.

Rối loạn cảm giác chi trên

Rối loạn cảm giác chi trên là dấu hiệu chèn ép rễ thần kinh cổ, gặp phổ biến tại các tầng C5–C6, C6–C7 và C7–T1. Triệu chứng điển hình bao gồm tê bì, kiến bò hoặc cảm giác điện giật lan theo đường đi của rễ thần kinh bị chèn ép:

Rối loạn cảm giác chi trên tăng rõ khi cúi cổ, xoay cổ về bên bệnh hoặc khi ho, hắt hơi do áp lực nội tủy tăng thoáng qua.

Yếu cơ và giảm khả năng cầm nắm

Yếu cơ chi trên là biểu hiện vận động của chèn ép rễ thần kinh hoặc tủy sống cổ, nghiêm trọng hơn rối loạn cảm giác đơn thuần. Biểu hiện lâm sàng thường gặp:

• Khó nâng vật nặng, mỏi nhanh khi giơ tay lên cao
• Giảm lực cầm nắm hay đánh rơi đồ vật khi không chú ý
• Khó thực hiện các động tác tinh tế: cài nút áo, cầm bút, gõ bàn phím

Yếu cơ do thoái hóa đốt sống cổ tiến triển chậm, thường không đối xứng (ưu thế một bên), và hồi phục một phần sau điều trị nếu không có tổn thương tủy kéo dài.

Dấu hiệu Lhermitte

Dấu hiệu Lhermitte là cảm giác điện giật hoặc luồng điện chạy dọc cột sống xuống tứ chi khi cúi cổ về phía trước. Đây là dấu hiệu đặc hiệu của tổn thương tủy sống cổ, không xuất hiện trong giai đoạn thoái hóa nhẹ.

Cơ chế: Tủy sống cổ bị kéo căng khi cúi cổ, kích thích trực tiếp các sợi thần kinh cảm giác đang bị chèn ép hoặc thiếu máu nuôi. Dấu hiệu Lhermitte dương tính trong thoái hóa cột sống cổ cần được đánh giá khẩn cấp bằng MRI cột sống cổ để loại trừ bệnh lý tủy nặng.

Rối loạn tiểu tiện

Rối loạn tiểu tiện là dấu hiệu của bệnh lý tủy cổ nặng, cho thấy chèn ép ảnh hưởng đến các đường dẫn truyền thần kinh tự chủ điều khiển bàng quang. Biểu hiện gồm tiểu gấp không kiểm soát, tiểu không hết bãi hoặc bí tiểu.

Nguyên nhân chính gây thoái hóa cột sống cổ

Lão hóa sinh lý là nguyên nhân nền tảng gây ra thoái hóa cột sống cổ. Từ sau tuổi 30, đĩa đệm cột sống cổ bắt đầu mất nước, giảm chiều cao dần. Nhân nhầy khô, xơ hóa; vòng sợi xuất hiện các vết nứt vi thể, làm giảm khả năng hấp thụ lực, đồng thời tăng áp lực lên khớp liên mấu và thân đốt sống.

Bên cạnh lão hóa, một số yếu tố làm quá trình thoái hóa diễn ra nhanh hơn:

• Tư thế cổ gập kéo dài: Thói quen cúi đầu nhìn điện thoại, làm việc với máy tính sai tư thế hoặc đưa đầu ra trước khiến cột sống cổ chịu tải lớn hơn bình thường.
• Nghề nghiệp phải giữ cổ lâu hoặc chịu tải nặng: Nhân viên văn phòng, lái xe đường dài, thợ hàn, thợ sơn trần nhà hoặc người thường xuyên cúi, ngửa cổ trong thời gian dài có nguy cơ cao hơn do cột sống cổ phải chịu áp lực lặp lại mỗi ngày.
• Chấn thương cột sống cổ trước đó: Tai nạn giao thông, té ngã hoặc chấn thương thể thao vùng cổ làm tổn thương đĩa đệm, dây chằng, khớp cổ. Những tổn thương này làm cấu trúc cột sống kém ổn định, từ đó thúc đẩy thoái hóa xuất hiện sớm.
• Yếu tố di truyền: Một số người có nền tảng đĩa đệm, sụn khớp hoặc mô liên kết yếu hơn do di truyền. Vì vậy, nếu gia đình có người bị thoái hóa cột sống sớm, nguy cơ mắc bệnh cũng cao hơn.
• Thừa cân, béo phì: Chỉ số BMI cao làm tăng tải trọng lên hệ cột sống, đồng thời thúc đẩy phản ứng viêm mạn tính trong cơ thể. Điều này làm sụn khớp suy giảm chất lượng nhanh hơn, khiến quá trình thoái hóa tiến triển mạnh hơn.
• Hút thuốc lá: Nicotine làm giảm tưới máu đến đĩa đệm. Trong khi đó, đĩa đệm là cấu trúc ít mạch máu, chủ yếu nhận dinh dưỡng qua cơ chế khuếch tán. Khi quá trình nuôi dưỡng bị cản trở, đĩa đệm dễ mất nước, xơ hóa và thoái hóa nhanh hơn.

Hướng dẫn phòng ngừa triệu chứng tái phát tại nhà

Phòng ngừa tái phát cần tập trung vào ba yếu tố: Giảm tải cho cột sống cổ, tăng sức mạnh cơ nâng đỡ và thay đổi thói quen sinh hoạt. Người bệnh không nên chỉ chờ đến khi đau mới điều trị, vì thoái hóa là tình trạng mãn tính, dễ tái phát nếu tiếp tục duy trì tư thế sai.

Nguyên tắc 45 phút

Nguyên tắc 45 phút là quy tắc vận động đơn giản nhưng hiệu quả nhất để giảm tải áp lực lên cột sống cổ trong ngày làm việc tĩnh tại.

Cách thực hiện: Cứ mỗi 45 phút làm việc ngồi hoặc nhìn màn hình, bạn đứng dậy và thực hiện 3–5 phút vận động cổ nhẹ nhàng, bao gồm:

• Xoay đầu chậm 5 lần mỗi chiều
• Nghiêng cổ sang hai bên, giữ mỗi tư thế 15 giây
• Thực hiện động tác “chin tuck” (thu cằm) 10 lần để kích hoạt cơ cổ sâu

Điều chỉnh không gian làm việc

Không gian làm việc đúng giúp giảm đáng kể áp lực lên cổ vai gáy. Màn hình máy tính nên đặt ngang tầm mắt, khoảng cách vừa đủ để không phải rướn cổ về phía trước. Ghế ngồi cần có tựa lưng, bàn chân chạm sàn, vai thả lỏng và khuỷu tay tạo góc thoải mái khi gõ phím.

Khi dùng điện thoại, nên đưa máy lên ngang tầm mắt thay vì cúi đầu. Nếu phải nghe máy trong thời gian dài, hãy sử dụng tai nghe để tránh kẹp điện thoại giữa tai với vai. Với người làm việc nhiều giờ trước máy tính, bàn phím rời, chuột rời cùng màn hình đặt đúng độ cao sẽ giúp hạn chế tư thế đầu đưa ra trước.

Bài tập bảo vệ cột sống cổ

Bài tập cho người thoái hóa cổ cần nhẹ, chậm và đúng kỹ thuật. Không nên xoay cổ mạnh, bẻ cổ đột ngột hoặc tự kéo giãn cổ quá mức. Một số bài tập thường được khuyến nghị gồm:

• Thu cằm: Ngồi thẳng, mắt nhìn về trước, nhẹ nhàng kéo cằm vào trong như tạo “hai cằm”, giữ 3–5 giây rồi thả lỏng.
• Nghiêng cổ nhẹ: Nghiêng đầu sang một bên đến khi cảm thấy căng nhẹ vùng cổ đối diện, giữ 10–15 giây, đổi bên.
• Xoay cổ trong biên độ an toàn: Xoay đầu từ từ sang trái, sang phải, không cố xoay khi đau.
• Ép bả vai: Kéo hai bả vai về sau, giữ lưng thẳng, giữ 5 giây rồi thả lỏng.
• Tăng sức mạnh cơ cổ: Dùng tay tạo lực cản nhẹ ở trán, sau đầu hoặc hai bên đầu, cổ giữ nguyên, không gồng quá mạnh.

Câu hỏi thường gặp

Khi nào thoái hóa đốt sống cổ cần can thiệp phẫu thuật?

Phẫu thuật thoái hóa đốt sống cổ được chỉ định khi các phương pháp điều trị bảo tồn (thuốc, vật lý trị liệu) thất bại sau 3-6 tháng hoặc khi bệnh nhân xuất hiện các dấu hiệu chèn ép thần kinh và tủy sống nghiêm trọng, đe dọa bại liệt.

Thoái hóa đốt sống cổ có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Thoái hóa đốt sống cổ không thể chữa khỏi hoàn toàn về mặt cấu trúc. Tuy nhiên, điều trị hiệu quả giúp kiểm soát triệu chứng, ngăn tiến triển và khôi phục chất lượng cuộc sống ở mức độ rất cao.

Người trẻ 25-30 tuổi có bị thoái hóa không?

Có, người trẻ ở độ tuổi 25-30 hoàn toàn có thể bị thoái hóa xương khớp, nhất là khi thường xuyên cúi đầu dùng điện thoại, ngồi máy tính nhiều giờ, ít vận động hoặc duy trì tư thế sai trong thời gian dài.

Nên nằm gối cao bao nhiêu là phù hợp?

Độ cao gối lý tưởng nhất cho người trưởng thành là 8 – 15 cm. Tuy nhiên, để bảo vệ cột sống cổ, chiều cao gối cần được điều chỉnh chính xác theo tư thế nằm và thể trạng.

Thoái hóa đốt sống cổ gây đau cổ vai gáy, cứng cổ, đau đầu, chóng mặt, tê bì tay hoặc yếu cơ khi dây thần kinh bị chèn ép. Nhận biết sớm triệu chứng, kết hợp điều chỉnh tư thế, vận động hợp lý, nghỉ ngơi đúng cách sẽ giúp hạn chế tái phát. Ngoài điều trị y khoa, massage trị liệu đúng kỹ thuật còn hỗ trợ thư giãn cơ, giảm căng cứng, cải thiện tuần hoàn vùng cổ vai gáy.

Nếu bạn muốn học bài bản các kỹ thuật massage hỗ trợ chăm sóc cơ thể, giảm đau mỏi và ứng dụng trong nghề spa trị liệu, tham khảo khóa học Massage trị liệu tại ANA Beauty Academy. Chương trình giúp học viên nắm vững kiến thức nền tảng, kỹ thuật thao tác chuyên nghiệp cùng quy trình chăm sóc khách hàng thực tế, phù hợp cho người muốn phát triển nghề nghiệp trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe – sắc đẹp.

Nội dung bài viết mang tính tham khảo. Để được chẩn đoán và tư vấn điều trị chính xác, bạn nên thăm khám trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa Cơ xương khớp hoặc Thần kinh.

NHƯ Ý

Tác giả tại Trường Thẩm Mỹ Ana - Dạy Nghề Spa, Phun Xăm, Trang Điểm, Nối Mi, chuyên chia sẻ kiến thức làm đẹp, chăm sóc da, spa, phun xăm thẩm mỹ và định hướng nghề nghiệp trong ngành thẩm mỹ.