Bà bầu không nên ăn gì là vấn đề cần được chú ý trong suốt thai kỳ, nhất là khi một số thực phẩm có thể làm tăng nguy cơ ngộ độc, nhiễm khuẩn hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Nhóm thực phẩm cần tránh thường gồm đồ sống tái, cá nhiều thủy ngân, trứng chưa chín, sữa chưa tiệt trùng, rượu bia, caffeine và một số rau quả dễ gây co bóp tử cung.
Bài viết dưới đây ANA Beauty Academy sẽ tổng hợp 14 nhóm thực phẩm mẹ bầu nên kiêng hoặc hạn chế, đồng thời giải thích lý do từng nhóm có thể không an toàn trong thai kỳ. Nội dung cũng bổ sung các thực phẩm nên ăn giúp mẹ bầu xây dựng thực đơn an toàn hơn để bảo vệ sức khỏe mẹ và thai nhi.
Bà bầu không nên ăn gì trong thai kỳ?
Khi mang thai, mẹ bầu cần tránh thực phẩm sống/tái, đồ uống chứa chất kích thích, cá có hàm lượng thủy ngân cao và một số loại rau, quả có nguy cơ gây co bóp tử cung. Dưới đây là danh sách chi tiết các nhóm thực phẩm mẹ bầu cần kiêng.
Cá chứa hàm lượng thủy ngân cao
- Cá lớn, cá săn mồi thuộc chuỗi thức ăn tích tụ nhiều thủy ngân như cá đuối, cá kiếm, cá chẽm, cá ngừ.
- Thủy ngân gây hại cho hệ thần kinh thai nhi, nhạy cảm nhất ở tháng thứ 3 – 4.
- Khuyến nghị mẹ bầu chỉ dùng 224 – 336g cá/hải sản mỗi tuần.
Thức ăn sống hoặc chưa được nấu chín
Thịt tái, thịt sống dễ chứa vi khuẩn coliform, salmonella và ký sinh trùng toxoplasma
Toxoplasmosis nếu mắc lần đầu khi mang thai gây tổn thương não hoặc mù lòa cho thai nhi.
Thực phẩm chế biến sẵn và thịt nguội
Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ, phụ nữ mang thai có nguy cơ nhiễm Listeria và mắc bệnh listeriosis cao hơn khoảng 10 lần so với dân số nói chung. Trong khi dodsd, thịt nguội chứa vi khuẩn listeria, đi qua nhau thai gây sảy thai, nhiễm trùng hoặc nhiễm độc máu, đe dọa tính mạng bé. Nếu dùng, mẹ bầu cần hâm nóng đến khi chín hẳn.
Trứng sống hoặc trứng chưa chín kỹ
- Nguy cơ nhiễm salmonella gây ngộ độc thực phẩm.
- Triệu chứng thường gặp là sốt cao, nôn mửa, tiêu chảy, mất nước, nặng có thể sinh non, sảy thai.
- Hệ miễn dịch suy giảm khi mang thai khiến mẹ dễ mắc bệnh hơn, chỉ nên ăn trứng nấu chín kỹ.
Thịt nội tạng
Nội tạng giàu sắt, vitamin B12, vitamin A và đồng nhưng ăn nhiều dễ gây thừa vitamin A và đồng dẫn đến dị tật bẩm sinh và nhiễm độc gan. Chỉ ăn giới hạn tối đa 1 lần/tuần.
Rau mầm sống
Salmonella, listeria, E. coli xâm nhập qua vết nứt vỏ hạt và phát triển mạnh trong môi trường ẩm ấm. Listeriosis có thể gây sảy thai, thai lưu, sinh non, nhiễm trùng nặng ở trẻ sơ sinh. Mầm tự ủ, tự trồng cũng không an toàn khi ăn sống, chỉ ăn khi đã nấu chín (xào, nấu canh, hầm).
Rau củ quả chưa được rửa sạch
Mẹ bầu có thể nhiễm toxoplasma, norovirus, virus viêm gan A, listeria monocytogenes. Rửa kỹ dưới vòi nước, chà sạch vỏ hoặc dùng dung dịch rửa thực phẩm để an toàn hơn. Ngoài ra, để riêng rau củ đã rửa với thực phẩm sống và bề mặt bẩn nhằm tránh lây nhiễm chéo.
Một số loại trái cây và nước ép cần hạn chế
Với trái cây, nước ép, mẹ bầu bà bầu không nên ăn gì trong 3 tháng đầu:
- Đu đủ xanh: Chứa mủ và papain kích thích cơn gò tử cung, gây chuyển dạ hoặc sảy thai sớm, latex trong đu đủ còn dễ gây dị ứng.
- Dứa: Chứa bromelain làm mềm cổ tử cung, dẫn đến chuyển dạ sớm.
Rượu, bia và đồ uống có cồn
- Làm tăng nguy cơ hội chứng rượu bào thai (FAS), ảnh hưởng đến phát triển và sức khỏe lâu dài của bé.
- Khi nấu ăn, nếu thêm rượu từ đầu và nấu chín kỹ thì phần lớn cồn sẽ bay hơi.
Caffeine
- Có nhiều trong cà phê, trà, côca, nước tăng lực, socola.
- Dùng nhiều làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh con nhẹ cân hoặc chậm phát triển.
- Mẹ bầu nên hạn chế tối đa trong thai kỳ.
Nước uống không đảm bảo vệ sinh
- Có thể chứa E. coli, coliforms, kim loại nặng, hóa chất và độc tố tồn đọng.
- Gây hại cho thai nhi, tăng nguy cơ trẻ nhẹ cân hoặc sinh non.
- Chỉ dùng nguồn nước sạch, an toàn.
Măng tươi
- Chứa glucozit, khi vào cơ thể chuyển hóa thành axit xyanhydric gây ngộ độc.
- Chế biến không kỹ có thể gây nôn ói, khó thở, đau đầu, nặng hơn là nguy hiểm tính mạng.
- Ngâm, luộc và nấu thật kỹ trước khi ăn.
Khổ qua
- Hợp chất kiềm kích thích niêm mạc dạ dày, gây khó tiêu, tiêu chảy, ngộ độc. Histamin có thể gây dị ứng (mẩn ngứa, buồn nôn, khó thở).
- Ăn khổ qua non hoặc cả hạt làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non.
- Mẹ bầu kiêng trong 3 tháng đầu, các tháng cuối chỉ ăn tối đa 2 quả/tuần.
Rau ngót
- Chứa papaverin làm giãn cơ trơn mạch máu.
- Glucocorticoid trong rau ngót cản trở hấp thu canxi và phốt pho.
Chế độ dinh dưỡng tốt cho bà bầu
Thực tế, có rất nhiều thực phẩm tốt mà mẹ bầu cần bổ sung vào khẩu phần ăn hằng ngày, chẳng hạn như:
- Thực phẩm giàu đạm: Thịt đỏ như thịt bò, thịt heo nạc vừa giàu đạm vừa cung cấp sắt, kẽm, giúp hạn chế thiếu máu do thiếu sắt ở mẹ và bé.
- Cá hồi: Dồi dào Omega-3, hỗ trợ kích thích phát triển não bộ, tốt cho cả mẹ bầu và thai nhi.
- Măng tây: Giàu axit folic, góp phần phòng chống dị tật cho thai nhi.
- Trái cây giàu vitamin C: Các loại quả có múi như cam, bưởi giúp cơ thể hấp thu sắt hiệu quả hơn và tăng cường sức đề kháng.
- Sản phẩm từ sữa: Sữa chua, sữa tươi hay sữa bầu cung cấp đạm, chất béo, canxi và vitamin D, mẹ nên bổ sung theo hướng dẫn của bác sĩ.
- Nho và chuối: Nho giàu canxi cùng nhiều vitamin, còn chuối bổ sung sắt giúp phòng ngừa thiếu máu.
- Khoai lang: Cung cấp vitamin và chất xơ phòng tránh táo bón, vitamin A trong khoai lang còn hỗ trợ phát triển xương khớp, da và mắt cho bé.
- Ngũ cốc: Cung cấp năng lượng vừa đủ, hỗ trợ phòng ngừa tiểu đường thai kỳ và biến chứng tim mạch.
- Các loại đậu: Đặc biệt phù hợp trong 3 tháng đầu nhờ giàu chất xơ, folate, canxi và đạm, giúp phòng ngừa dị tật ở thai nhi.
Một số lưu ý về chế độ dinh dưỡng cho mẹ bầu
Để mẹ khỏe và thai nhi phát triển tốt, bên cạnh việc chọn đúng thực phẩm, mẹ bầu cũng cần ghi nhớ vài nguyên tắc quan trọng dưới đây khi xây dựng chế độ ăn.
- Ăn đa dạng và đủ lượng: Kết hợp nhiều nhóm chất thay vì chỉ ăn một vài món, để tránh thiếu hụt dinh dưỡng cho cả mẹ và thai nhi.
- Ăn nhạt, ít muối và ít đường: Quá nhiều muối làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ và phù nề, trong khi nhiều đường dễ dẫn đến đái tháo đường thai kỳ.
- Tăng cường rau củ và trái cây: Ăn rau củ sạch mỗi ngày để phòng táo bón, bổ sung trái cây nhưng hạn chế loại quá ngọt.
- Bổ sung vitamin và khoáng chất thiết yếu theo nhu cầu thai kỳ.
- Tránh đồ uống có cồn và chất kích thích.
- Hạn chế gia vị cay nóng như tiêu, ớt, tỏi.
Câu hỏi thường gặp khi tìm hiểu bà bầu không nên ăn gì
Dưới đây là tổng hợp các câu hỏi mẹ bầu thường băn khoăn khi tìm hiểu những thực phẩm cần kiêng trong thai kỳ.
Mới có bầu nên ăn gì?
Phụ nữ mới có bầu (3 tháng đầu) cần bổ sung ngay axit folic (ngừa dị tật ống thần kinh), sắt (chống thiếu máu) và protein. Hãy ưu tiên ăn đa dạng thực phẩm như thịt nạc, cá, trứng, rau lá xanh, trái cây và uống đủ nước mỗi ngày.
Tại sao gan động vật lại không tốt cho thai kỳ?
Mẹ bầu nên tránh hoặc hạn chế ăn gan động vật vì gan chứa hàm lượng Vitamin A (dạng retinol) cực kỳ cao. Tiêu thụ dư thừa Vitamin A gây dị tật bẩm sinh nghiêm trọng cho thai nhi, đặc biệt là các khuyết tật về tim mạch, hệ thần kinh trung ương, sứt môi, hở hàm ếch, hoặc sảy thai.
Trà thảo mộc có tốt cho bà bầu không?
Trà thảo mộc rất tốt cho bà bầu, giúp giảm ốm nghén, thư giãn và bổ sung vitamin nếu chọn đúng loại. Tuy nhiên, một số loại thảo dược không rõ nguồn gốc có thể gây kích thích tử cung hoặc không an toàn cho thai nhi.
Hy vọng qua bài viết này đã giúp bạn hiểu rõ bà bầu không nên ăn gì. Mẹ nên tránh các thực phẩm sống, tái, chưa tiệt trùng, cá chứa nhiều thủy ngân, rượu bia, caffeine quá mức và những món có nguy cơ gây co bóp tử cung hoặc ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa. Bên cạnh việc kiêng đúng nhóm thực phẩm rủi ro, mẹ vẫn cần ăn uống đa dạng, bổ sung đủ đạm, sắt, axit folic, canxi, DHA, vitamin và chất xơ để thai kỳ khỏe mạnh hơn.
Chăm sóc mẹ trong thai kỳ không chỉ dừng lại ở việc chọn món ăn an toàn, mà còn cần hiểu từng giai đoạn mang thai, cách theo dõi sức khỏe, nghỉ ngơi, vận động và chuẩn bị cho giai đoạn sau sinh. Tại ANA Beauty Academy, khóa Chăm sóc mẹ và bé giúp học viên tiếp cận kiến thức chăm sóc mẹ bầu, mẹ sau sinh và trẻ sơ sinh theo hướng thực tế, an toàn, tạo nền tảng để tự tin chăm sóc cho người thân, làm nghề hoặc phát triển dịch vụ mẹ bé chuyên nghiệp.
Tài liệu tham khảo:
- https://www.cdc.gov/food-safety/foods/pregnant-women.html
- https://www.pregnancybirthbaby.org.au/foods-to-avoid-when-pregnant
